آنگه بر سبيل وعظ و زجر و ترغيب و ترهيب ذكر حال مؤمنان و كافران كرد تا مراعات هر دو طرف ترغيب و ترهيب كرده باشد تا لطف كامل‌تر باشد گفت : پس از آنكه آدميان بخداى رسند يعنى بسراى « 1 » ثواب و عقاب خداى تعالى ؛ ايشان بر دو گروه باشند امّا آن كسى كه نامهء اعمال وى بدست راستش دهند علامت و نشان وى آن باشد كه حساب وى آسان كنند و زود با أهل خود و منزل خود رود از بهشت ؛ بنزديك حوريان و ولدان و غلمان و خويشان و فرزندان خود كه پيش از وى رفته باشند خرّم و شادان . گفتند : يا رسول اللّه « 2 » نه تو گفتى : من يحاسب يعذّب ؟ هر كه را حساب كنند عذاب كنند و اينجا حساب آسان است و عذاب نيست ؟ - رسول خداى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : اين حساب نيست عرض است بر حساب ، من نوقش فى الحساب عذّب ؛ هر كه در حساب با او مناقشه كنند و خرده‌گيرى كنند وى را عذاب كنند . آنگه گفت : و أمّا من أوتى كتابه ؛ امّا آن كسى كه نامهء اعمال وى از پس پشت وى بوى دهند براى آنكه دست راست وى با گردن بسته باشند و دست چپ وى با پس پشتش بود از پس پشت وى نامه در دست چپ وى نهند . مجاهد گفت : دست چپش از پس پشتش بيرون آرند و نامه به دو دهند پس او زود بود كه ثبور و ويل خواند و گويد . واويلاه وا هلاكاه ؛ و سوخته شود به آتش سوزان سوختنى هميشگى ، اين چرا « 3 » بود وى را ؟ از براى آنكه در ميان اهل خود در دنيا شادمان و خرّم بود ؛ شادى دنيا غم و محنت آخرت باشد ؛ لا تفرح انّ اللّه لا يحبّ الفرحين ؛ شادان مباش اندوهگن باش

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « براى » و در بعضى ديگر : « بسزاى » . ( 2 ) - ابو المحاسن ( ره ) در اينجا روايت را نقل بمعنى كرده است زيرا نصّ عبارت ابو الفتوح ( ره ) اين است ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 496 ؛ س 15 ) : « راوى خبر گويد : رسول ( ص ) گفت : من يحاسب يعذّب ؛ هر كه را حساب كنند عذاب كنند گفتند : يا رسول اللّه نه خداى تعالى ميگويد : [ فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً ] ؟ - گفت : آن عرض بر حساب باشد من نوقش فى الحساب عذّب ؛ هر كه را با او مناقشه كنند در حساب او را عذاب كنند » . سيوطى در الدرّ المنثور چنين گفته ( ج 6 ؛ ص 329 ؛ س 23 ) : « و أخرج أحمد و عبد بن حميد و البخارىّ و مسلم و الترمذىّ و ابن المنذر و ابن مردويه عن عائشة قالت : قال رسول اللّه : من يحاسب يعذّب ، فقلت : أ ليس اللّه يقول : فأمّا من أوتى كتابه بيمينه فسوف يحاسب حسابا يسيرا ؟ - قال : ليس ذلك بالحساب و لكن ذلك العرض و من نوقش الحساب هلك » . ( 3 ) - در بعضى نسخ : « جزا » .