أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
282
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
و درهم پيچيده « 1 » ؛ وى را گفت يعنى موسى را كه : برو بنزديك فرعون كه او طغيان كرد و از حدّ خود درگذشت دعوى ربوبيّت و خدائى مىكند وى را بگوى كه : هيچ رغبت مىافتد ترا كه از دنس شرك و پليدى كفر پاكيزه شوى ؟ و من ترا راه نمايم بخداى تو كه آفريدگار تو و پروردگار تو است ؟ ترا بيافريد و بخلقان مهترى داد تا وى را بشناسى و بدانى و چون وى را دانسته باشى از وى حذر كنى و از وى و از عقاب وى بترسى ؛ مخالفت وى نكنى و طاعت وى بجاى آرى تا چنان كه پادشاه دنيا شدهء پادشاه آخرت گردى . پاكا و بردبارا و مهربانا خدائى كه لطف و كرم وى با كسى كه مدّت چهار صد سال دعوى خدائى كرده باشد تا اين غايت بود كه وى را با اين همه لطف و مدارا و كرم با حضرت خود دعوت كند و موسى را فرمايد و هارون را كه : با وى سخنى نرم گويند و بلطف و مدارا با سلامش خوانند سخن وى و لطف وى با دشمنان چنين است آيا با دوستان چگونه باشد « 2 » ؟ ! . آوردهاند كه : خداى تعالى موسى را فرمود كه : برو دعوت كن اگر چه ميدانم كه اجابت نكند ، موسى گفت : بار خدايا پس مرا از براى چه ميفرستى ؟ - گفت : بر تو رفتن و گفتن و حجّت آوردن بر وى ؛ تا فردا « 3 » وى را بر ما حجّتى نباشد ؛ ما را بر وى حجّت باشد ، موسى عليه السّلام برفت و فرعون را دعوت كرد ، فرعون از وى معجزه خواست
--> ( 1 ) - اشاره به آنست كه مجاهد و قتاده گفتهاند چنان كه ابو الفتوح ( ره ) آورده : « و طوى گفتند : نام واديى است و لا ينصرف است براى آنكه علم است و مؤنث يعنى اسم بقعه است ، مجاهد و قتاده گفتند : « طوى » معنى آنست كه طوى بالتّقديس و البركة ؛ به پاكى و بركت درپيخته است و اين بر لغت طىّ باشد كه ايشان كسر را فتح كنند قالوا فى بقى : بقى و فى رضى : رضى و رمى رمى و حسن بصرى خواند طوى بكسر طاء قال طرفه : أعاذل ان اللوم فى غير كنهه * على طوى من غيّك المتردّد اراد اللؤم المطوىّ بعضه على بعض اى المكرّر و زجّاج گفت : منع الصرف براى علميّت است و عدل كه اسم مفعول است من طوى و ابن كثير و نافع و ابو عمر خواندند : [ طوى ] بىتنوين و باقى قراء طوى » . ( 2 ) - نظير قول سعدى است : « اى كريمى كه از خزانهء غيب * گبر و ترسا وظيفه خوددارى » « دوستان را كجا كنى محروم * تو كه با دشمنان نظر دارى » ( 3 ) - در چند نسخهء معتمده ؛ « فرداد » ( بدال در آخر كلمه ) .