أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
269
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
نباشد . و گفتهاند : مراد اين است كه ما شب را وقت لباس شما كرديم تا در شب خويشتن را بجامهء بپوشيد در وقت خفتن چنان كه گفت : وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً « 1 » . [ وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً ] يعنى روز را وقت و محلّ طلب معاش شما كرديم تا در روز به آنچه محتاج باشيد قيام كنيد و بمكاسب و مصالح مشغول شويد . [ سوره النبإ ( 78 ) : آيات 12 تا 16 ] وَ بَنَيْنا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِداداً ( 12 ) وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً ( 13 ) وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً ( 14 ) لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَ نَباتاً ( 15 ) وَ جَنَّاتٍ أَلْفافاً ( 16 ) و بر بالاى شما و زبر شما بنا كرديم و برداشتيم هفت آسمان استوار و محكم هر يكى از بالاى ديگرى ، و بكرديم و بيافريديم بر آسمان چراغى روشن و درفشان « 2 » كه آفتاب است ، و فرو فرستاديم از ابرهاى بارنده يا نزديك بباريدن از بهر منافع و مصالح شما آبى ريزان . مجاهد گفت : [ معصرات ] بادها است كه ابر را مىافشارد و باران را از وى بيرون مىآرد . عبد اللّه مسعود گفت : خداى تعالى باد را بفرستد تا ابر را جمع كند آنگه آب ازو چنان فرود آرد كه شير از پستان اشتر بدفع و شدّت ؛ آنگه بادى ديگر بيايد و آن را پراكنده كند در هوا تا چون به زمين آيد مضرّت نكند ؛ اين آب را از بهر آن را « 3 » فرستيم تا بيرون آوريم بسبب او دانه را از گياه تا قوت شما باشد ؛ و گياه را از زمين تا علف چهارپايان شما باشد ؛ و بوستانهاى بسيار درخت و بهم در شده را تا ميوهء شما باشد ؛ با شما « 4 » اين همه نعمت براى آن كرديم تا شكر كنيد و كفران نياريد و از آن روز كه در پيش شماست انديشه كنيد .
--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « [ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً ] ما شب را لباس كرديم يعنى بتاريكى همه چيزها پوشيده شود پس بمنزلت لباس باشد و گفتند : مراد آنست كه شب را بوقت و آلت لباس كرديم كه مردم در او خويشتن را بجامه و لباس بپوشند » . ( 2 ) - در برهان قاطع گفته : « درفشيدن بر وزن و معنى درخشيدن است كه تابان و منوّر باشد و درفشان بر وزن درختان بمعنى تابان است » . ( 3 ) - در بعضى نسخ : « از بهر آن » و متن موافقتر باسلوب استعمال قدماست كه « را » را در امثال اين موارد براى تأكيد يا زيادت ميآوردهاند چنان كه در سابق مكرّر ياد كردهايم . ( 4 ) - در بعضى نسخ : « بر شما » و آن شبيهتر باسلوب عربى است كه فعل « أنعم » را با « على » به كار مىبرند .