ابو بكر بن طاهر گفت : آن بود كه تأمّل كنى در لطايف خطاب قرآن و نفس را مطالبه كنى بقيام نمودن به احكام او و دل را بفهم معانى و اسرار او و اين جز بتأنّى و آهستگى نتوان . از رسول خداى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايتست كه صاحب قرآن را گويند : اقرء و ارق و رتّل كما كنت ترتّل فى الدّنيا فانّ منزلك عند آخر آية تقرأها ؛ يعنى قرآن ميخوان و بر بالا ميرو بهر آيتى درجهء از بهشت ؛ و بترتيل خوان چنان كه در دنيا خواندى يعنى ساكن خوان تا بيشتر توانى رفت كه منزل تو از بهشت نزديك آخر آيتى است كه بخوانى . [ إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ ] ما بر تو خواهيم افكند سخنى گران را يعنى وحى . عايشه گفت كه : ديدم رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را در وقت نزول وحى روزى كه سرماى سخت بودى عرق از تن وى روان شدى . حارث بن هشام گفت كه : رسول ( ص ) را پرسيدم كه وحى به تو چگونه آيد گفت : اوقاتى چنان باشد كه آواز جرس و آن بر من گران بود و سخت ، و اوقاتى بود كه فرشتهء آيد بر صورت مردى ؛ آنچه بگويد بشنوم و بدانم ؛ و اين بر من آسان بود ، و گفته‌اند كه : اين « سخن گران » قرآن است كه بوعد و وعيد و حلال و حرام گرانست ، اگرچه گران است ؛ گرانى او بر منافقان است ؛ بر مؤمنان سهل و آسان است ، و إنّها لكبيرة إلّا على الخاشعين ؛ دلى بايد مؤيّد بتوفيق و نفسى مزيّن بتوحيد ؛ تا احتمال آن تواند « 1 » آرى گرانست امّا در ترازو و بر دل بندهء مؤمن سبكتر و خوشتر از جانست ، خفيف على اللسان ثقيل فى الميزان . [ إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ ] « 2 » بدرستيكه ساعات شب و برخاستن از بهر نماز بر نماز

--> ( 1 ) در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « ابو بكر طاهر گفت : يعنى قولى كه احتمال نكند آن را الّا دلى مؤيّد بتوفيق و نفسى مزيّن بتوحيد » . ( 2 ) ابو الفتوح ( ره ) گفته : ( چاپ دوّم ؛ جلد دهم ؛ صفحهء 151 ) : « [ إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ ] يعنى ساعات شب و هر ساعت از او [ ناشِئَةَ ] باشد براى اين [ ناشِئَةَ ] خواند او را كه پديد مىآيد كنشأ السحاب چنان كه ابر پديد آيد ؛ يقال : نشأت السحاب ؛ اذا بدت ، و أنشأ اللّه أى أبدأها ؛ و جمعها « ناشئات » عبد اللّه عبّاس گفت ، همهء شب [ ناشِئَةَ ] باشد بعضى ديگر گفتند : [ ناشِئَةَ اللَّيْلِ ] قيام باشد و به زبان حبشه نشأ اذا قام باشد عكرمه گفت : قيام اوّل شب باشد » .