أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

142

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

شريكان و همبازانند « 1 » كه درين گفتار موافق ايشانند ؟ ! گو بياريد انبازان خود را و معبودان خود را تا برين سخن موافقت نمايند و براى ايشان به اين سخن گواهى دهند اگر راست ميگويند درين دعوى . [ سوره القلم ( 68 ) : آيات 42 تا 44 ] يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطِيعُونَ ( 42 ) خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَ قَدْ كانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَ هُمْ سالِمُونَ ( 43 ) فَذَرْنِي وَ مَنْ يُكَذِّبُ بِهذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ( 44 ) روزى كه در آن روز كشف كنند و باز برند جامه را از ساق خود ، و اين عبارتست از شدّت و سختى كار ، و مراد آنست كه ايشان را گو : بياريد گواهان و شركاء « 2 » خود را تا براى ايشان گواهى دهند در روزى كه كار برايشان سخت گردد و اين آن وقت بود كه ايّام دنيا منقرض « 3 » گردد و در تكليف و در توبه بسته شود و قيامت پيدا گردد و ثواب و عقاب را معاينه ببينند بعد از آنكه بخبر شنيده باشند . ابن عبّاس گفت كه : اين سخت‌ترين ساعتى باشد روز قيامت و اين ساعت از آن ساعتهاست كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خبر داد و راوى . ابو هريره و ابو سعيد خدرى و غير ايشانند « 4 » كه گفت : چون روز قيامت باشد خلايق را در موقف عرصات بدارند خداى تعالى ميان ظالمان و مظلومان حكم كند تا به آن مقدار كه كسى را كه شير به آب آميخته فروخته باشد تكليف كنند تا شير را

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « انبازانند » ؛ در برهان قاطع گفته : « همباز باباى ابجد بر وزن انباز بمعنى شريك و همتا و حريف و انباز باشد » . ( 2 ) - در بعضى نسخ : « شريكان » . ( 3 ) - در نسخ قديم : « متقوّض » و يقال : « تقوّض البناء اى انهدم و تقوّضت الصفوف اى تفرّقت » . ( 4 ) - گويا مراد به « غير ايشان » ابو موسى اشعرى است ؛ ابو الفتوح ( ره ) گفته : ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 381 ؛ سطر اوّل ) « ابو سعيد خدرى روايت كند و ابو هريره و ابو موسى اشعرى و حديثهاى ايشان درهم شده است كه رسول ( ص ) گفت : ( الحديث ) » .