أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
106
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
مذكور بوده است و هست و باشد در جملهء اوقات ميخواند بر شما آيات خداى را كه مبيّن است و روشن تا بيرون آورد آنان را كه ايمان آوردند و كارهاى نيكو كردند به اين آيات كه حجّت و بيان است از تاريكى شكّ و ظلمت شبهت با نور ايمان و يقين ؛ و كافران را از ظلمت كفر با روشنى اسلام و ايمان آرد بعد از انزال قرآن ؛ براى آنكه مؤمنان وقت نزول قرآن مؤمن نبودند بعد از نزول و تلاوت رسول ( ص ) مؤمن شدند . [ سوره الطلاق ( 65 ) : آيات 11 تا 12 ] رَسُولاً يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ مُبَيِّناتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ يَعْمَلْ صالِحاً يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقاً ( 11 ) اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً ( 12 ) هركه بخداى تعالى ايمان آورد و كار نيكو كند خداى تعالى ويرا در بهشتهائى برد « 1 » كه در زير درختان وى جويهاى آب روان ميرود در آن بهشتها شادان و جاودان باشند هميشه و دائم ، خداى تعالى نيكو گردانيده است رزق و روزى وى . و خداى تعالى آن خداى است كه هفت آسمان بيافريد و از زمين مانند آن و هم چندان يعنى هفت زمين آفريد ، امر خداى تعالى فرو ميآيد ميان اين هفت آسمان و حكم وى نازل مىشود و كارها بتدبير و تقدير ساخته ميگردد از زندگانى و مرگ و توانگرى و درويشى و تنگى و فراخى و بيمارى و تندرستى . آنگه بيان كرد كه غرض من در اين افعال محكم و متقن كردن آنست تا شما بدانيد كه خداى تعالى بر همه چيز قادر است و به همه چيزى عالم است به آنكه تفكّر و تدبّر كنيد در آفرينش آسمان و زمين و بدانيد كه آن خداى كه آسمان و زمين را ايجاد كرد بر همه چيزى قادر باشد ؛ براى آنكه قادرى صفتى ذاتى است ويرا ، و بدانيد كه وى بجملهء اشياء عالم باشد براى آنكه عالم الذّات است . اين آيت دليل است بر بطلان قول مجبره كه ايشان گويند كه خداى تعالى از جاهل جهل ميخواهد و از كافر كفر ؛ براى آنكه گفت : من اين براى آن كردم تا بدانيد و عالم باشيد كه خداى تعالى بر همه چيزى قادر باشد و هست ، و علم وى به همه چيزى محيط است .
--> ( 1 ) - اين ترجمه مبنى بر قرائت [ يدخله ] است بياء نه بنون چنان كه بهر دو وجه قرائت شده ؛ ابو الفتوح ( ره ) گفته : « مدنيان و شاميان خواندند [ ندخله ] بنون على اضافة الفعل الى نفسه على سبيل التعظيم ، و باقى قراء خواندند بياء على اسناد الفعل الى اللّه على وجه المغابية » .