بر وجهى كه او را يك ثواب واجب بود بر آن ، و عمرو همان طاعت بكند صد چندان جزا و ثواب را مستحقّ بود لاختلاف الوجه الّذى يقعان عليه . و جواب سيّم « 1 » مراد به « جفّ القلم بما أنت لاق » آن است كه در اوّل حكم كرد و بنوشت كه در اوقات مستقبل بحسب مصلحت هر روز و هر ساعت چه خواهد كرد آنگه باوقات مىكرد و مىكند . ابو بكر ورّاق گفت : [ إِلَّا ما سَعى ] اى « الّا ما نوى » الّا آنچه بنيّت كرده باشد ؛ بيانه قوله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : « يحشر النّاس على نيّاتهم » [ وَ أَنَّ سَعْيَهُ ] و آنكه كردار « 2 » و عمل وى زود باشد كه ببيند يعنى جزاى عمل و سعى وى پوشيده نماند . آنگه وى را جزا و پاداشت دهند جزاى تمام‌تر « 3 » و هيچ بنكاهند « 4 » و ناقص نگردانند . [ سوره النجم ( 53 ) : آيات 42 تا 49 ] وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى ( 42 ) وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكى ( 43 ) وَ أَنَّهُ هُوَ أَماتَ وَ أَحْيا ( 44 ) وَ أَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى ( 45 ) مِنْ نُطْفَةٍ إِذا تُمْنى ( 46 ) وَ أَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرى ( 47 ) وَ أَنَّهُ هُوَ أَغْنى وَ أَقْنى ( 48 ) وَ أَنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرى ( 49 ) بازگشت و نهايت كارها بخداى است جلّ جلاله تا هر يكى را به قدر استحقاق

--> ( 1 ) - نصّ عبارت ابو الفتوح ( ره ) نسبت بجواب سوّم اين است : « امّا جواب مسئلهء سوّم هم خطاست براى آنكه [ جفّ القلم بما انت لاق ] مراد ايجاد نيست مراد آنست كه در ازل حكم كرد و بنوشت كه در اوقات مستقبل بحسب مصلحت هر روز و هر ساعت چه خواهد كرد آنگاه باوقات خود مىكرد و مىكند نه آنست كه بازل ايجاد كرد همه بيكبار چه خلاف اين معلوم است و اگر تسليم كنند كه ايجاد كرد در اوّل و در وقت دوّم اعادت موجود چگونه شايد كرد ؟ ! مگر گويند : اوّل ايجاد كرد پس اعدام و فانى كرد آنگاه اعادت نمود و اين باطلست عقلا و شرعا و اين خود در كلام او نيست » . ( 2 ) - در دو نسخه : « كرد » . ( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) در اينجا گفته : « يقال : جزيته كذا و بكذا ؛ قال الاخفش و أنشد فى الجمع بينهما : « إن أجز علقمة بن سعد سعيه * لم أجزه ببلاء يوم واحد » . ( 4 ) - در بعضى نسخ : « بنكاهانند » .