أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
272
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
عبد اللّه بن سعد يعنى آن اشتر كه به دو داد [ وَ أَكْدى ] و آن خير كه مىكرد باز گرفت . چون آيت آمد بر آن متأسّف شد و باسر خير كردن و عطا دادن شد . عطاء بن يسار « 1 » گفت : آيت در مردى آمد كه او برگى « 2 » ساخته بود تا پيش رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آيد يكى وى را گفت : چه خواهى كردن او را ؟ - گفت : همانا از خير او نصيبى يابم ، گفت : اين كه ساختهء مرا ده و من جملهء گناهان تو برگيرم ؛ اين آيت فرود آمد درو . [ أَ عِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ ] انكار است بر آن كس كه او تحمّل گناه غيرى خواست كردن گفت : بنزديك او علم غيب است كه با او چه خواهند كردن و او مىبيند يعنى مىداند كه آنچه او گفت از تحمّل گناه ديگرى ؛ چنان است كه او
--> ( 1 ) - خزرجى در خلاصهء تذهيب الكمال گفته ( ص 126 ) : « عطاء بن يسار الهلالىّ أبو محمّد المدنىّ أحد الاعلام عن مولاته ميمونة و ابن مسعود و أبىّ بن كعب و أبى ذرّ و خلق و عنه أبو سلمة و حبيب بن أبى ثابت و أبو جعفر الباقر و عمرو بن دينار و خلق . قال النّسائىّ : ثقة قال الهيثم بن عدىّ : توفّى سنة سبع و تسعين ، و قال عمرو بن علىّ : سنة ثلاث و مائة » . ( 2 ) - كذا در تفسير چاپى و خطّى ابو الفتوح ( ره ) و در نسخ اين تفسير « برّ » بتخفيف و بتشديد و در بعضى « برّه » و در يك نسخهء نونويس : « برّهء پخته بود » گمان مىكنم صحيح همانا متن باشد و « برگ » بمعنى توشهء راه و اسباب سفر مىباشد ؛ در برهان قاطع گفته : « برگ بمعنى ساز و نوا و اسباب باشد » و دليل قاطع روشن بر اين تصحيح ملاحظهء عبارت عربى آنست كه طبرسى ( ره ) در مجمع البيان آورده به اين عبارت : « و قيل : نزلت فى رجل قال لاهله : جهّزونى حتّى أنطلق إلى هذا الرجل ؛ يريد النبىّ ( ص ) فتجهّز و خرج فلقيه رجل من الكفّار فقال له : أين تريد ؟ - فقال : محمّدا لعلىّ أصيب من خيره ؛ فقال له الرجل : أعطنى جهازك أحمل عنك إثمك ؛ عن عطاء بن يسار » . در مجمع البحرين گفته : « الجهاز بالفتح و الكسر لغة ما أصلح حال الانسان و منه جهاز العروس و المسافر » آنگاه بنقل مصاديقى از آن پرداخته پس « جهاز سفر » در واقع توشهء راه است كه شامل زاد و راحله هر دو مىباشد چنان كه در بيت اوّل اين دو شعر : « توزان منازل دور و دراز بىخبرى * از آن نساختهء برگ ره ز مركب و زاد » « چو هيچ ياد نكردى ز خاك مبدأ خويش * ذخيرهء بنه آخر براى روز معاد » پس مراد بلفظ « جهازك » در عبارت طبرسى ( ره ) تصحيح فوق را كاملا تصويب مىكند از ملاحظهء نظاير اين مورد كه در مجمع البيان فراوان است به خوبى روشن مىشود كه دعوى كسانى كه گفتهاند : طبرسى ( ره ) از لطايف تفسير ابو الفتوح ( ره ) استفادهء سرشار كرده است درست است ، و السّلام على من اتّبع الهدى .