أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
243
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
سورهء نجم بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ [ سوره النجم ( 53 ) : آيات 1 تا 12 ] بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَ النَّجْمِ إِذا هَوى ( 1 ) ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى ( 2 ) وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى ( 3 ) إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحى ( 4 ) عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى ( 5 ) ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوى ( 6 ) وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلى ( 7 ) ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى ( 8 ) فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى ( 9 ) فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى ( 10 ) ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى ( 11 ) أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى ( 12 ) سورهء نجم اين سوره مكّى است ، و شصت و دو آيت است « 1 » . أبو أمامه از أبىّ بن كعب روايت كرد كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت كه : هر كه او سورهء « النّجم » بخواند خداى تعالى وى را ده حسنه بنويسد بعدد هر كس كه برسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ايمان آورد و هر كس كه رسول را جحود كرد . [ وَ النَّجْمِ ] حق سبحانه و تعالى قسم ياد كرده است و سوگند خورده بنجم « 2 » عبد اللّه عبّاس گفت : مراد به او پروين است چنان كه در اين بيت :
--> ( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء : « در عدد كوفيان ؛ و شصت در عدد بصريان و مدنيان ، و سيصد و شصت كلمت است ، و هزار و چهار صد و پنج حرف است » . ( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « مفسّران خلاف كردند در آنكه مراد بدين نجم چيست ؟ عبد اللّه عبّاس گفت : مراد بدين نجم ثريّاست و اين اسمى است علم ثريّا را با آنكه لام تعريف دروست و لفظ « واحد » است و « ثريّا » نام هفت ستاره است شش روشن و يكى تاريك چنان كه روشنائى چشم بدان امتحان كنند و از اينجاست قول عرب : اذا طلع النجم عشاء ابتغى الرعاء كساء ؛ چون ثريّا نماز شام برآيد شبانان طلب گليم كنند يعنى زمستان باشد و منه قول الشاعر : اذا شالت الجوزاء و النجم طالع * فكلّ مخاضات الفرات معابر يعنى تابستان باشد و آب فرات كم شود هر جا كه خواهند عبر توانند كرد » .