عبد اللّه عبّاس گفت : آيت در ثابت بن قيس آمد كه آن مرد را گفت : أنت ابن فلانة ، رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : كيست كه نام فلانه مىبرد ؟ - ثابت برخاست و گفت : منم ، رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ويرا گفت كه : در روى اين قوم در نگر ؛ نگريد ، گفت : چه مىبينى ؟ - گفت : گروهى مختلف الألوان ؛ سياه و سفيد و سرخ ، گفت : ترا بر اينان هيچ فضل نيست مگر بدين ، خداى تعالى در حقّ ثابت و صاحب او اين آيت فرستاد : يا أيّها الّذين آمنوا اذا قيل لكم تفسّحوا فى المجالس فافسحوا ، و اين آيت : يا ايّها النّاس انّا خلقناكم ، تا تأديب هر دوان « 1 » باشد . مقاتل گفت : چون رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مكّه را بگشاد بلال را فرمود تا بر بام كعبه رفت و بانگ نماز كرد حارث بن هشام گفت : جز اين كلاغ سياه ديگرى را نيافت تا مؤذّن وى باشد عتاب بن اسيد گفت : الحمد للّه كه پدرم نمانده است تا اين بديدى « 2 » و هر كس سخنى ديگر گفتندى ابو سفيان گفت : من هيچ نمىيارم گفت ؛ مىترسم كه خداى آسمان محمّد را خبر دهد ، خداى تعالى جبرئيل را فرستاد و رسول را از همه خبر كرد ، رسول همه را بخواند و هر يكى را آنچه گفته بودند خبر داد و خداى تعالى اين آيت فرستاد و ايشان را زجر كرد از آنكه بنسب فخر كنند و به بسيارى مال ؛ و درويشان را حقير دارند . يزيد بن شجره « 3 » گفت : رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در بازار

--> ( 1 ) - « هردوان » يعنى هر دو ؛ در آنندراج گفته : « هردوان بمعنى آن هر دو كه اسم اشاره مؤخر شده و شايد مزيد عليه هر دو باشد ؛ فخرى جرجانى در مثنوى و يس و رامين گويد : پس آنگه دست ايشان را بهم داد * بسى كرد آفرين بر هردوان باد از غوامض سخن » و اين استعمال شواهد زياد دارد و گمان مىكنم كه در تعليقات ديوان قوامى قسمتى از آنها را ياد كرده‌ام هر كه طالب باشد به آن جا مراجعه كند و نصّ عبارت ابو الفتوح ( ره ) اين است ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 126 ؛ س 114 ) : « تا آن تأديب او باشد و اين تأديب آن دگر » . ( 2 ) - در غالب نسخ : « نديدى » . ( 3 ) - « شجره » از اعلام رجال است ؛ در منتهى الارب گفته : « شجر محرّكة درخت باشد يا درست مقاومت سرما را نتواند يا عاجز از آن و هر چه ساق دارد از نبات ؛ شجره يكى و بها سمّى الرّجل شجرة » و نيز در منتهى الارب در مادّهء « ر ه و » گفته : « رهاء كسماء زن فراخ كس و جاى فراخ و وسيع و حتّى است از مذحج و يضمّ از آن حىّ است مالك رهاوى بن مراره و يزيد رهاوى بن شجره كه صحابيان‌اند و عميرة بن عبد المؤمن رهاوى » ابن الاثير در اسد الغابة ( ج 5 ص 114 ) گفته : « يزيد بن شجرة الرّهاوى و [ رهاء ] قبيلة بن مذحج و هورهاء بن يزيد بن منبه بن حرب بن مالك بن آذر شامى روى عنه مجاهد بن جبر حديثه فى فضل الجهاد أخبرنا أبو جعفر عبيد اللّه بن على البغدادى ، أخبرنا أبو المظفر علىّ بن أحمد الكرخى ، أخبرنا ابو يعلى يعقوب بن ابراهيم بن أحمد ، أخبرنا ابو اسحاق ابراهيم بن عمر البرمكى ، أخبرنا أبو بكر محمّد بن عبد اللّه بن خلف بن نجيب ، أخبرنا محمّد بن صالح بن ذويح العكبرى ، أخبرنا هناد بن السرى ، أخبرنا ابن فضيل ، عن يزيد بن أبى زياد ، عن مجاهد قال : قام يزيد بن شجرة فى أصحابه فقال قد أصبحت و أمسيت بين أخضر و أحمر و أصفر و فى البيوت ما فيها فاذا لقيتم العدو غدا فقدما قدما فانّى سمعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه [ و آله ] و سلّم يقول : ما تقدم - الرجل خطوة الا أطلع اللّه عز و جل عليه الحور العين ؛ فان تأخر خطوة استترن عنه ، فان استشهد كان اول نضحة من دمه كفارة خطاياه و نزل اليه اثنتان من الحور العين فينفضان عنه التراب و يقولان : مرحبا بك فقد آن لك و يقول مرحبا بكما فقد آن لكما ، و كان معاوية يستعمل يزيد على - الجيوش فى الغزاة و سيّره ايضا سنة تسع و ثلاثين يقيم للناس الحجّ فنازعه قثم بن العبّاس و كان أميرا على مكة لعلىّ ؛ فسفر بينهما ابو سعيد الخدرى ، فاصطلحوا على أن يقيم للناس الحج شيبة بن عثمان العبدرى و يصلّى بالنّاس . و قتل يزيد فى غزوة غزاها سنة خمس و خمسين شهيدا و قيل سنة ثمان و خمسين » .