أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
19
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
ميمونه بنت حارث بود ، شعبى گفت : زينب بنت خزيمه بود ، زين العابدين گفت : امّ شريك بود بنت جابر الاسديّه [ قَدْ عَلِمْنا ما فَرَضْنا ] ما دانيم آنچه فريضه كرديم بر ايشان يعنى بر مردان در حقّ زنان ايشان كه چهار شايد در نكاح يكمرد و بيش از چهار نشايد و آنچه لازم باشد ايشانرا از نفقه و كسوه و غير آن [ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ ] و در آنچه مالك شود دستهاى ايشان از پرستاران [ لِكَيْلا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ ] و اين براى آن كرديم تا بر تو حرجى نباشد در نكاح ايشان خداى تعالى آمرزنده و مهربانست . [ سوره الأحزاب ( 33 ) : آيات 51 تا 52 ] تُرْجِي مَنْ تَشاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشاءُ وَ مَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلا جُناحَ عَلَيْكَ ذلِكَ أَدْنى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَ لا يَحْزَنَّ وَ يَرْضَيْنَ بِما آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما فِي قُلُوبِكُمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَلِيماً ( 51 ) لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ وَ لا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْواجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلاَّ ما مَلَكَتْ يَمِينُكَ وَ كانَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ رَقِيباً ( 52 ) بعضى از مفسّران گفتند كه : اين آيت آنگه آمد كه بعضى زنان رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر يكديگر رشگ بردند و هر يكى از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آرزوئى ديگر خواستند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از ايشان هجرت كرد يك ماه تا آيت تخيير آمد و خداى تعالى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را فرمود كه : ايشانرا مخيّر كن ميان دنيا و آخرت ؛ هر كه از ايشان دنيا خواهد و اختيار دنيا كند دست ازو بدار ، و هر كه اختيار خدا و رسول كند او را نگاه دار چون قانع شده باشد به آنكه ما در مؤمنان باشد و از پس تو شوهر نكند و به حكم تو باشد و بقسمت تو راضى باشد ؛ تا آن را كه خواهى تأخير كنى و بازپس دارى ، و آن را كه خواهى با خود مأوى دهى و به خود نزديك گردانى ، و اگر خواهى تفضيل نهى بعضى را بر بعضى ايشان را بر تو اختيارى نباشد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با آنكه او را خداى تعالى اختيار داد و رخصت داد در ميان ايشان سويّت نگاه داشت در همه چيز مگر يك زن كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خواست تا ويرا طلاق دهد او حقّ خود را از نفقه و كسوه ترك كرد و نوبت خود را بعايشه داد و آن سوده بود و بعضى ديگر گفتند : چون اين آيت آمد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پنج زن را ارجاء كرد و آن سوده