أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
13
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
آن درد زادن وى را بدان تنهء درخت خرما آورد مريم در زير آن درخت بنشست مفسّران در مدّت حمل خلاف كردهاند « 1 » بعضى گفتند كه : نه ماه بود و بعضى گفتند : كه هشت ماه و اين آيتى بود خاصّ عيسى را كه فرزند هشت ماهه را خداى تعالى عادت بنرانده است كه بماند و بزيد و گفتهاند : شش ماه بود و گفتهاند : سه ساعت بود و اين قول مقاتل سليمان است كه : حمل بيك ساعت و تصوير بيك ساعت و وضع بيكساعت ، و وقت وضع پيش از زوال بود همان روز و مريم ده ساله بود . عبد اللّه عبّاس گفت كه : حمل و وضع بيكساعت بود ، خداى تعالى ميان حمل و وضع فصلى نكرد . چون مريم نزديك آن تنهء خرما آمد و آن درختى بود خشك گشته و سالخورده ، و فصل زمستان بود و سرماى سخت ؛ مريم بنشست و پشت به آن درخت بازداد در حال سبز گشت و برگ برآورد و خوشههاى رطب از وى آويخته شد و اين دو معجزه بود يكى آنكه درخت خشك تازه شد و سبز گشت ، دوّم آنكه نه در وقت رطب از وى رطب پديد آمد . از ابو عبد اللّه جعفر بن محمّد الصّادق روايت كردهاند كه آنجا درخت خرما نبود خداى تعالى از جاى ديگر درختى آورد و او را تازه گردانيد و آنجايگاه را كه عيسى عليه السّلام به زمين آمد بيت لحم « 2 » گويند . مريم چون بار بنهاد فرو ماند و انديشه كرد
--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « مفسّران خلاف كردند در مدّت حمل مريم و وقت وضعش بعضى گفتند : نه ماه بود بر عادت ديگر زنان ، و بعضى دگر گفتند هشت ماه بود و اين آيت ديگر بود براى آنكه خداى تعالى عادت چنين رانده است كه آنان كه بهشت ماه زايند بنمانند و اين خاص عيسى را بود عليه السّلام ، و گفتند سه ساعت بود ، و گفتند يك ساعت بود و اين قول عبد اللّه عبّاس است گفت : براى آنكه خداى تعالى ميان حمل و وضع او فصلى نكرد . مقاتل بن سليمان گفت : سه ساعت بود حمل بيكساعت و تصوير بيك ساعت و وضع بيك ساعت و وقت وضع پيش از زوال بود همانروز ، و مريم را در آنحال دهسال بود و دو بار عذر زنان ديده بود » . ( 2 ) - بيت لحم دهى است كه ولادت حضرت عيسى عليه السّلام آنجا بوده است ياقوت در معجم البلدان ضمن بيانات خود گفته : « قال البشارى : بيت لحم قرية على نحو فرسخ من جهة جبرين بها ولد عيسى بن مريم عليهما السلام و ثمّ كانت النخلة و ليس ترطب النخيل بهذه الناحية و لكن جعلت لها آية و بها كنيسة ليس فى الكورة مثلها » . نگارنده گويد : در تعليقات مجلد پنجم ( ص 224 ) بيانات مبسوطترى نسبت به « بيت لحم » ياد كرديم فراجع ان شئت .