أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
474
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
پس او هدايت يافته ، و هر كه خدا گمراه كند يعنى منع لطف خود را از او بكند پس نمىيابى تو از براى او كسى كه يارى و رهنمائى او بكند [ وَ تَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ وَ نُقَلِّبُهُمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَ ذاتَ الشِّمالِ وَ كَلْبُهُمْ باسِطٌ ذِراعَيْهِ بِالْوَصِيدِ ] و گمان ميكنى ايشان را كه بيدارند براى باز بودن چشمهاى ايشان چنانچه علىّ بن ابراهيم روايت كرده است يا گرديدن ايشان از پهلوئى به پهلوى ديگر ميگردانيد براى آنكه زمين پهلوى ايشان را نخورد و سگ ايشان پهن كرده است دستهاى خود را در پيشگاه غار يا در درگاه غار [ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِراراً وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً ] اگر مطّلع شوى بر ايشان و نظرى كنى بسوى ايشان هر آينه پشت خواهى كرد و خواهى گريخت از ايشان و هر آينه مملوّ خواهى شد از ترس ايشان براى مهابتى كه خدا در ايشان قرار داده است يا براى عظمت جثّه و باز بودن ديدههاى ايشان يا براى وحشت مكان ايشان و از حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام منقولست كه : مراد از اين خطاب حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيست بلكه خطاب عامّ است براى بيان حال ايشان و دهشت امر ايشان [ وَ كَذلِكَ بَعَثْناهُمْ لِيَتَساءَلُوا بَيْنَهُمْ قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ] و همچنين مبعوث گردانيديم ايشان را براى آنكه بعضى از بعضى سؤال كنند و بر حال خود مطّلع شوند گفت گويندهء از ايشان كه : چندگاه در اين مكان مكث كردهايد و در خواب بودهايد گفتند : يك روز ماندهايم يا بعضى از روز [ قالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِما لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّها أَزْكى طَعاماً فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَ لْيَتَلَطَّفْ وَ لا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَداً ] گفتند پروردگار شما داناتر است به آنچه شما ماندهايد در اين مكان پس بفرستيد يكى از خود را با اين زرها كه داريد بسوى شهر ؛ پس نظر كند تا كدام يك طعامش پاكيزهتر است چنانچه علىّ بن ابراهيم روايت كرده است يا حلالتر است ، پس بياورد از براى شما روزيى از آن طعام ، و سعى كند كه طعام نيكو بگيرد يا كسى او را نشناسد و كارى نكند كه بر احوال شما مطّلع شوند [ إِنَّهُمْ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ أَوْ يُعِيدُوكُمْ فِي مِلَّتِهِمْ