ببذل مال و جان محقّق گردانيدند و انصاريان بايواء و نصرت و مجاهدت بجان و مال محقّق كردند تا لا جرم همه را يك حكم آمد از ايمان در ثواب و استحقاق و آمرزش گناه روزى بزرگوار كه آن بهشت است . علما خلاف كرده‌اند كه حكم هجرت برجاست يا نه ؟ بعضى گفته‌اند كه : امروز هجرت نيست لقوله : لا هجرة بعد الفتح ، پس از فتح مكّه هجرت نباشد و درست آنست كه حكم هجرت بر جاى است و برنخاسته و ثواب او آن را كه در سراى حرب ايمان آرد و جان و مال و خان و مان و اسباب و املاك رها كند و بسراى اسلام آيد حكم او حكم مهاجران باشد و ثواب او ثواب ايشان ، چه او همان كرد كه صحابهء رسول كردند از انتقال از مكّه با مدينه و امّا قوله تعالى : لا هجرة بعد الفتح ؛ چون فتح بمكّه مخصوص است نفى هجرت و حكم او باهل مكّه مخصوص باشد براى آنكه هجرت آن بود كه از سر اختيار رها كند و از سراى حرب با سراى اسلام آيد ، و بعد از فتح مكّه مكّه سراى اسلام بود پس بمثابهء آن باشد كه مردى را دو سراى باشد از سرائى با سرائى ديگر آيد . [ سوره الأنفال ( 8 ) : آيه 75 ] وَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولئِكَ مِنْكُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ( 75 ) . و آنان كه ايمان آوردند و هجرت كردند پس از آنكه شما هجرت كرديد و در دين خداى با شما يكدست شدند و جهاد كردند ، يعنى اگرچه ايشان بر پى شما نبودند بلكه از پس شما بودند ، چون به اختيار خود سراى و اسباب و املاك خود رها كردند و با شما بيامدند و با شما در جهاد كافران موافقت كردند ، ايشان از شمااند در وجوب موالات و بذل نصرت و وجوب ميراث « 1 » و خداوندان رحمها يعنى خويشاوندان بهرى از

--> ( 1 ) نص عبارت ابو الفتوح ( ره ) در اين مورد اين است ( جلد 2 چاپ اول ؛ ص 551 ؛ س 24 - 21 ) : « اگرچه با شما پى در پى نبودند مادام تا در پى شما بودند و به اختيار خود سراى و اسباب و خويشان خود رها كردند و از پس شما بيامدند و با شما در جهاد كافران موافقت كردند ايشان از شمااند نه براى آنكه روزى چند پس از شما آمدند نه از شما باشند در وجوب موالات و مودت و بذل نصرت و وجوب ميراث » .