( 9 ) عقيدة هشام راجع باستطاعت وآزادى بشر " هشام بن الحكم " بر خلاف اشاعره بشر را در كارهاى خود آزاد وافعال بندگان را مستند بآنان واز صفات ايشان ميدانسته ، لكن قائل بمقاله معتزله كه راه افراط را در آزادى بشر پيموده اند نبوده بلكه معتقد بحد وسط وامر بين الامرين كه مذهب حق است بوده وروايتى را كه از آن بطلان جبر وتفويض استفاده ميشود از " امام صادق " ( ع ) نقل كرده كه در بخش روايات بنظر خوانندگان خواهد رسيد وتفسيريكه از " هشام بن الحكم " براي امر بين الامرين حكايت شده قريب باين مضمون است : افعال بشر از نظر اينكه باراده واختيار بشر واقع ميشود اختياري است واز نظر اينكه يكى از مقدمات افعال بشر سبب مهيج است اضطراري است . بيان روشنتر چون هر فعلى از افعال ارادى انسان محصول ونتيجه مقدمات عديده يى ميباشد كه براي هر يك از آنها در وجود فعل انسان اثرى است ويكى از آن مقدمات ميل وورغبتي است كه انسان را تهييج بفعل ميكند وأين مقدمه فعل خداست بلى مقدمه أخير فعل انسان انتخاب واختيار خود اوست وچنانچه اين دو جهت را در افعال انسان مورد توجه قرار دهيم بايد قائل بأمر بين الامرين شده وبگوييم كه انسان در افعالش نه مجبور است ونه استقلال وآزادى تام دارد . وما در بخش روايات معاني امبر بين الامرين را مشروحا ذكر خواهيم كرد . ( 10 ) عقيدة هشام بن الحكم راجع بقرآن وكلام خدا عقيدة " هشام " نسبت بكلام خدا موافق عقيدة " اماميه " و " معتزله " است ، چه در خصوص كلام خدا از أواخر زمان حكومت أموي بين مسلمانان اختلافى پديد آمد وپس از اتفاق باينكه يكى از صفات خدا تكلم است وقرآن كلام خدا ميباشد در