معتزله بوده ، واين فرض طبعا مقتضى است كه لا أقل سنش كمتر از بيست سال نباشد ، بنابر اين مىتوان گفت كه ولادتش در سال 124 هجرى بوده است . ولى شاهد وقرينه تاريخي ديگر اقتضا مىكند كه ولادتش قبل از اين سال باشد وآن اينست كه ابن نديم در فهرست أو را قبل از تشرف به مكتب ولايت از أصحاب " جهم بن صفوان " ( 1 ) معرفى كرده . ودر تاريخ ، كشته شدن جهم بن صفوان در ترمذ بسال 128 ثبت شده . چنانچه تعبير ابن نديم از هشام بعنوان يكى از أصحاب درست باشد لا أقل پانزده سال داشته باشد تا قابل باشد كه أو را در رديف أصحاب بشمرند . بنابراين ، بر فرض اينكه ابتداى آشنائى وصحابت هشام بن الحكم را با جهم بن صفوان در همان سال كشته شدن وى بدانيم بايد در سال 113 متولد شده باشد . ( 2 ) زادگاه ومحل نشو ونما وأقامت ومركز تجارت هشام بن الحكم زادگاه " هشام بن الحكم " طبق گفتار أكثر دانشمندان علم رجال ، كوفه و

--> ( 1 ) " جهم بن صفوان " از زعماى جبريه است . در ترمذ ظهور كرد وبر خليفه زمان كه مروان بود خروج كرد وبه اتفاق سريج بن حارث بر ضد والى مروان در خراسان كه نصر بن سيار بود قيام كرد . در أواخر زمان مروان أحوز بن سالم مازنى بسال 128 وى را بقتل رسانيد . " بغدادي " مىنويسد كه اتباع وى امروز در نهاوند موجودند . گروهى از آنان بوسيلة دعوت إسماعيل بن كبوس شيرازي مذهب رئيس ما ، أبو الحسن اشعرى را پذيرفتند ، وبه أهل سنت ملحق شدند . بعضي از عقايد وى از اين قرار است : 1 - انسان در افعالش مجبور است وخداوند بدون قدرت واراده وى افعال را در أو ايجاد مىكند ونسبت افعال بوى مانند نسبت افعال بجمادات مجازيست . چنان كه به درخت نسبت ميوه دادن مىدهيم افعال را هم به انسان نسبت مىدهيم . 2 - علوم خداوند حادث است بدون اينكه محل ومعروضى داشته باشد . 3 - توصيف خدا بشيئى - عالم - حي ، مريد ، جايز نيست . ( الفرق بين الفرق ) .