سيد أحمد صفائي
10
هشام بن الحكم ، مدافع حريم ولايت ( فارسي )
نام تمامش " أبو محمد " يا " أبو الحكم هشام بن الحكم " كندى يا شيبانى ( 1 ) بغدادي يا كوفي است ( 2 ) از بهترين شاگردان مكتب امام ششم جعفر بن محمد ( ع ) مىباشد . " هشام بن الحكم " دانشمندى بوده جامع علوم عقلي ونقلي - خوش قريحه بديهه گو - حاضر جواب - خوش بيان - متخصص در عقايد ديني ومعارف مذهبي . ( 1 ) ولادت هشام بن الحكم تاريخ ولادت هشام بن الحكم بطور تحقيق معلوم نيست ودر اين خصوص تصريحى در هيچ يك از كتب ديده نشده ولى از شواهد وقرائن تاريخ مىتوان حدس زد كه ولادتش در أوائل قرن دوم هجرى بوده . يكى از شواهد وقرائن اينست كه " هشام بن الحكم " با " عمرو بن عبيد بصرى " كه از رؤساى معتزله بوده وبسال 144 هجرى در گذشته است مناظره يى داشته . اگر فرض كنيم كه آن مناظره در همان سال درگذشت " عمرو بن عبيد " بوده بايد فرض كنيم كه " هشام " در آن سال از نظر رشد فكرى قابل مناظره با رئيس معروف
--> ( 1 ) ترديد به اعتبار اختلاف أقوال است . ابن نديم أو را از موالى بنى شيبان معرفى كرده وأبو عمرو كشى أو را از موالى بنى كنده دانسته . نجاسى وديگران اين قول را تأييد كرده اند . وجمع بين اين دو قول به اينست كه گفته شود از موالى بنى كنده بوده ومنزلش در بنى شيبان - بوده است . چنان كه أبو على در كتاب منتهى المقالش از محمد بن أبي عمير چنين روايت كرده است ( 2 ) ترديد بين كوفي وبغدادي به اعتبار دو قول دانشمندان علم رجال است . ابن نديم در فهرستش تعبير ببغدادى كرده . ديگران تعبير بكوفى نمودهاند .