أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

6

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

طلب تأويل او ربيع گفت كه : اينان وفد نجران‌اند كه ايشان با رسول در عيسى عليه السّلام خصومت كردند گفتند : نه تو ميگوئى كه : عيسى كلمهء خداى بود و روح او ؟ - گفت : بلى ، گفتند : ما را اين بس است ، خداى تعالى اين آيت فرستاد كلبى گفت : جهودان‌اند چنان كه گفته شد بعضى ديگر گفتند : جملهء مبتدعان‌اند ، عايشه گفت كه : رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين آيت جمله بخواند و گفت : چون آنان را بينند از اين امّت كه طلب تأويل متشابه كنند و بمتشابهات قرآن تعلّق و تمسّك كنند و بر آن جدل كنند ايشان آنانند كه خداى تعالى خواست به اين آيت كه از ايشان احتراز كنيد و با ايشان منشينيد تأويل آن بود كه معنى با او شود از اول ، كشف معنى آيات محكم را تفسير گويند و بيان معنى آيات متشابه را تأويل گويند آنگه بيان كرد و گفت : تأويل آن جز خداى نداند و آنان كه در علم ثابت قدم و پاى برجاى باشند يعنى تأويل آن خداى داند و كسانى كه علم آن از خداى گرفته باشند و گفته‌اند كه : معنى اين است كه تأويل آن جز خداى نداند امّا كسانى كه راسخان‌اند و ثابت قدمان‌اند در علم ميگويند كه : ما بدان ايمان آورديم همه از نزديك خدايست هم محكم و هم متشابه و بر معنى اوّل آن بود كه خداى داند و راسخان دانند و با آنكه دانند گويند كه : ايمان آورديم بدان همه از نزديك خدايست و خداى فرستاده است و اين بهتر و نيكوتر است از بهر آنكه خداى اين كتاب را بلغت عرب فرو فرستاد در او الغاز و تعميه نيست الّا آنست كه بعضى ازو بتدبّر و تأمّل بدانند و معنى بعضى چون بسمع رسد معلوم گردد در حكمت نيكو نبود كه با رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خطابى كنند كه او نداند و رسول با ما بدان خطاب كند نه او داند و نه ما دانيم پس رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بايد كه داند و راسخان كه عالمان ربّانىاند از اهل البيت و صحابه دانند عبد الله عباس چون اين آيت بخواندى گفتى : انا من الرّاسخين فى العلم ، من از آن راسخان علمم كه تأويل متشابه دانند مفسّران خلاف كردند كه اين راسخان كه‌اند ؟ بعضى گفتند كه : مؤمنان اهل كتابند چون عبد الله سلام و غير او در تفسير اهل البيت است كه مراد براسخان علم اهل بيت نبوّت‌اند آنان كه علم ايشان از علم رسول بود و علم رسول از تلقين جبرئيل و علم جبرئيل از لوح محفوظ و كتابت لوح محفوظ از قبل ربّ العزّه عجب از آنان كه روا دارند كه تأويل