أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
360
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
خداى تعالى كرده است بسيارى از مردمان در زمين اسراف كنندهاند رسول خداى گفت : هر كه مؤمنى را شربتى آب دهد در جائى كه آب بسيار باشد چنان باشد كه هفتاد برده آزاد كرده باشد و هر كس كه كسى را آب دهد در جائى كه آب نباشد چنان باشد كه آن نفس را زنده كرده [ وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً ] . [ سوره المائدة ( 5 ) : آيات 33 تا 34 ] إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيا وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ ( 33 ) إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 34 ) سدّى گفت : آيت در جمعى از اهل كتاب آمد كه ميان رسول و ايشان عهدى بود آن عهد بشكستند و راه زدن گرفتند . سعيد جبير گفت : آيت در حقّ جماعتى آمد از عرينه و عكل كه بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمدند و اظهار اسلام كردند و در دل كفر داشتند آنگه گفتند : هواى مدينه ما را نمىسازد صحابه ايشان را گفتند : بيرون شويد بصحرا آنجا كه شتران مااند و از شير اشتران باز خوريد بيامدند و شبان را بكشتند و شتر براندند و مرتدّ گشتند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بفرمود تا در مدينه آواز دادند يا خيل اللّه اركبى ، صحابهء رسول سلاحها برگرفتند و روى به راه كردند چنان كه يكى با ديگرى نمىاستاد و بديشان برسيدند و ايشان را بگرفتند و پيش رسول آوردند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بفرمود تا ايشان را دست و پاى بريدند و چشمها بر كندند و بحرّه رها كردند تا بمردند اهل علم خلاف كردند در آنكه اين حكم بر جاست يا منسوخ است بعضى گفتند : منسوخ است و بعضى گفتند : برجاست مگر مثله كه منسوخ است و چشم بر كندن پس از آنكه رسول هيچ خطبه نكرد الّا در آنجا از مثله نهى كرد تا كه گفت : لا تمثّلو اولو بالكلب العقور ، و محارب آن باشد كه اظهار سلاح كند و راه بيم دارد در سفر و در حضر برّ و بحر ، سهل و جبل ، حقّ سبحانه و تعالى ميفرمايد كه : جزاى آنكسانى كه ايشان با خداى حرب كنند و با رسول خداى يعنى با دوستان خداى و خاصّه با رسول خداى و در زمين سعى بفساد كنند بدانكه خون بناحقّ ريزند و مالهاى مردمان برند جزاى ايشان