أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
285
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
خداى راست آنچهء در آسمانها و زمين است و خداى تعالى به همه چيزى عالم و داناست . [ سوره النساء ( 4 ) : آيه 127 ] وَ يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّساءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَ ما يُتْلى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ فِي يَتامَى النِّساءِ اللاَّتِي لا تُؤْتُونَهُنَّ ما كُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْيَتامى بِالْقِسْطِ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِهِ عَلِيماً ( 127 ) آيت در دختران امّ كجّة آمد و ميراث ايشان از پدرشان و اين قصّه در اوّل سوره ذكر كرده شد مفسّران گفتند : عرب را در جاهليّت عادت بودى كه دختر كه يتيم بودى و ولايت او بيكى ازيشان تعلّق داشتى اگر او را مالى و جمالى بودى ولى او را بزنى كردى و مال او برگرفتى و اگر جمالش نبودى او را منع كردى از شوهر كردن تا به مردى و مالش برداشتى خداى تعالى ايشان را ازين نهى كرد و گفت : اى محمّد از تو فتوى مىپرسند در زنان بگوى كه : خداى شما را فتوى كند در حقّ زنان و آنچه بر شما ميخوانند در كتاب ابن عبّاس گفت : مراد به اين آيات مواريث است در اوّل سوره بعضى ديگر گفتند كه : اين آيات است در آخر سورة : « من قوله يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ » در باب آن دختركان يتيم كه در حجر شمااند و شما نصيب ايشان كه مقدّر و مفروض كردهاند و نوشته كه هر يكى را چند است بديشان نميدهيد و رغبت نميكنيد در آنكه ايشان را بخواهيد براى دمامت خلقشان و زشتى ايشان يا رغبت ميكنيد در ايشان براى مال ايشان و همچنين در حقّ كودكان ضعيف از پسرينه كه مال ايشان بايشان نميدهيد و بدين تعلّل مىآريد كه ميراث به آن كس رسد كه او تيغ زند و حمايت اطفال و عورات كند ؛ مال ايشان بديشان دهيد بر آن وجه كه خداى فتوى داده است و بر شما ميخوانند آن را و همچنين در حقّ يتيمان تا به كار ايشان قيام نمائيد و داد و عدل كنيد و حقوق ايشان باز نگيريد و هر چه شما كنيد از نيكوئى خداى تعالى به آن عالم و داناست سهو بر وى روا نيست فراموش نكند بر وفق عمل و استحقاق جزا دهد . [ سوره النساء ( 4 ) : آيه 128 ] وَ إِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً أَوْ إِعْراضاً فَلا جُناحَ عَلَيْهِما أَنْ يُصْلِحا بَيْنَهُما صُلْحاً وَ الصُّلْحُ خَيْرٌ وَ أُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَ إِنْ تُحْسِنُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً ( 128 ) گفتهاند كه : آيت در خويله بنت محمّد بن مسلم آمد و او به حكم اسعد بن الرّبيع