أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

271

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

[ سوره النساء ( 4 ) : آيات 103 تا 104 ] فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً ( 103 ) وَ لا تَهِنُوا فِي ابْتِغاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَما تَأْلَمُونَ وَ تَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ ما لا يَرْجُونَ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً ( 104 ) حقّ تعالى فرمود كه : چون حال چنين باشد و شما نماز خوف كرده باشيد و از آن پرداخته و شما را مصاف بايد كرد در عقب آن نماز ذكر خداى تعالى كنيد از حمد و ثناى او و دعا براى خود كنيد و برادران خود و از خداى فتح و نصرت و ظفر خواهيد چنان كه در ديگر آيت فرمود « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ » اين قول عبد اللّه عبّاس است و بيشتر مفسّران ، و در اخبار ما آمده است كه مستحبّ است كه بعد از نماز سفر و خوف سى بار بگويند كه : سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله الّا اللّه و اللّه اكبر ، تا جبر آن نقصان نماز باشد خداى تعالى ميفرمايد كه : ذكر خداى كنيد در هر حال كه باشيد استاده و نشسته و بر پهلوى خفته ، پس آنگه كه سفر به آخر رسد و خوف زايل شود و شما بياراميد نماز را اقامت كنيد به تمام و كمال و حدود و اركان و شرايط او چنان كه هميشه در حضر گزارده‌ايد كه نماز بر مؤمنان فريضهء مفروض بوده است بعضى گفته‌اند كه : فرضا واجبا ، ديگرى گفت : فرضا منجّما موقوتا فريضهء منجّم كه نجم بنجم بوقت خود بايد گزارد آنگه مؤمنان را بر قتال تحريض كرد و ايشان را نهى كرد از سستى نمودن و كاهلى كردن گفت كه : سستى مكنيد در جستن و طلب كردن آن قوم يعنى ابو سفيان و لشكرش چنان كه قصّهء آن در سورهء آل عمران برفت اگر شما دردمند ميشويد نه آنست كه اين شماراست بس بلكه ايشان نيز دردمند ميشوند چنان كه شما دردمند ميشويد اگر شما از قتل و جراحت الم مىيابيد ايشان نيز مىيابند و شما را در اين باب مزيّتى هست كه ايشان را نيست و آن آنست كه شما از خداى اميد ثواب ميداريد و ايشان اين اميد نميدارند و شما را از خداى وعدهء ظفر و نصرت هست و ايشان را اين وعده نيست و اميد اين نميدارند و خداى تعالى هميشه دانا و درستكار بوده است جز بر وفق حكمت نفرمايد . [ سوره النساء ( 4 ) : آيات 105 تا 107 ] إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ وَ لا تَكُنْ لِلْخائِنِينَ خَصِيماً ( 105 ) وَ اسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً ( 106 ) وَ لا تُجادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ خَوَّاناً أَثِيماً ( 107 )