أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

255

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

را اضلال كند و از راه بهشت بگرداند تو او را هيچ سبيلى و راهى نيابى به راه ثواب . [ سوره النساء ( 4 ) : آيات 89 تا 90 ] وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَواءً فَلا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ أَوْلِياءَ حَتَّى يُهاجِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ لا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً ( 89 ) إِلاَّ الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ أَوْ جاؤُكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقاتِلُوكُمْ أَوْ يُقاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلاً ( 90 ) خداى تعالى از منافقان خبر ميدهد ميگويد كه : دوست ميدارند اين كافران و منافقان كه شما هم چون ايشان كافر شويد و با ايشان در كفر يكسان باشيد آنگه مؤمنان را نهى كرد از دوستى ايشان و گفت كه : از ايشان تبرّا كنيد و ايشان را بدوست خود مگيريد تا آنگه كه هجرت كنند در راه خداى تعالى ؛ هجرت بر سه نوع است . يكى - هجرت مؤمنان با رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از مكّه بمدينه چنان كه فرمود كه « وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ » . دوم - هجرت كافران و منافقان از كفر و نفاق با ايمان چنان كه درين آيت است . سيم - هجرت مؤمنان از معاصى ، رسول فرمود : المهاجر من هجر ما نهاه اللّه عنه . آنگه گفت : اگر بر گردند و پشت بر اسلام و توحيد كنند و هجرت نكنند ايشان را بگيريد و بكشيد هر كجا كه يابيد اگر در حلّ و اگر در حرم و از ايشان هيچ دوست و يار مگيريد كه ايشان دوستى را نشايند و يارى نكنند آنگه از ايشان جماعتى را استثنا كرد و گفت : الّا آنان كه برسند و التجا كنند و نسبت كنند خود را با قومى كه ميان ايشان و شما عهدى و ميثاقى باشد گفته‌اند ؛ كه اينان بنى مدلجند . سراقه بن مالك المدلجى بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد پس از كارزار احد و از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عهدى بستد كه رسول بغزاى ايشان نرود و گفت : هر گه كه قريش ايمان آورند ما نيز ايمان آوريم براى آنكه حليف قريش بودند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برين قرار داد با او عهد كرد محمّد باقر عليه السّلام گفت : مراد بنى اسلم‌اند كه هلال بن عويم الاسلمى بيامد و با رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عهد كرد كه او و قوم او بغزاى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيايند و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بغزاى ايشان