أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
197
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
و توبه نكنند تا آنگه كه مرگ بديشان حاضر گردد و علامات و امارات مرگ را مشاهده كنند آنگه گويند كه : ما اكنون توبه كرديم توبهء ايشان قبول نبود و نه توبهء آنان كه بر كفر بميرند ، توبهء كافران اسلام و ايمانست و توبهء عاصى ندم و پشيمانى بر آنچه كرده باشد از معاصى ؛ و تلافى آنچه از وى فائت شده باشد . خداى تعالى تسويه كرد ميان آنكس كه توبه نكند تا وقت حضور اجل و ميان آنكس كه بر كفر بميرد و گفت : ايشان را بساختهايم و بدست بنهاده عذابى مولم و رنجاننده . [ سوره النساء ( 4 ) : آيه 19 ] يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً ( 19 ) ابو قيس بن الأسلت « 1 » چون متوفّى شد پسر او محصن ابى قيس جامهء خود را بر زن پدر خود كبيشة بنت معن انداخت يعنى كه من اوليترم به او از غيرى آنگه او را فرو گذاشت و گرد او نميگرديد و برو نفقه نميكرد ايشان هر دو برخاستند و بنزديك پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمدند زن گفت : يا نبىّ اللّه شوهر من متوفّى شد مرا ازو هيچ ميراث ندادند و نيز مرا بنگذاشتند كه من شوهرى كنم كه بر من نفقه كند ، حق تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اى آنان كه ايمان آوردهايد شما را حلال نيست كه زنان را بميراث گيريد و ايشان را بكره با خود گيريد و نگاهداريد تا بميرند آنگه ميراث ايشان برداريد ، مكنيد و ايشان را از شوهر كردن باز مداريد تا آنچه بديشان دادهايد يا بعضى از آن از ايشان باز ستانيد و ايشان بواسطهء حبس و اضرار خويشتن را از شما باز خرند ، شما را حلال نباشد اين الّا وقتى كه نشوز و ناسازگارى ايشان ظاهر گردد آنگه شما را روا بود و معذور باشيد در آنكه چيزى از ايشان باز بستانيد و خلع كنيد ، و اگر ايشان با شما زندگانى نيكو كنند ايشان را مرنجانيد با ايشان زندگانى بنيكوئى كنيد به زبان خوش و گفتار نيكو با ايشان معاشرت كنيد و بنفقه و كسوهء ايشان قيام كنيد ، پس اگر نفس شما ايشان را كاره باشد و مصاحبت ايشان شما را خوش نباشد به اين ازيشان مفارقت مكنيد كه شايد آنچيز كه نفس شما كاره آن باشد خداى تعالى در آن چيز شما
--> ( 1 ) - اين روايت با روايت تفسير ابو الفتوح اندك اختلافى دارد ( رج : ج 1 ؛ ص 739 ) .