أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

192

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

بعينها اصحاب ما روايت كرده‌اند و اين دليل كند بر آنكه برادران كه از جهت مادر باشند حجب نكنند و اين سهام صاحب انصبا « 1 » كه دهند بعد از آنكه وصيّت را بگذارند و دين را ادا كنند . گفته‌اند كه : تقديم وصيّت بر دين براى آن كرد كه وصيّت عامّ است در حقّ همه كس باشد و « دين » همه كس را نباشد پس چنانست كه وصيّت بجاى ثبوت و حصول بنهاد و دين بجاى شكّ آنگه حقّ سبحانه و تعالى ازالت تعجّب متعجّبان مىكند از تفاوت انصبا و آنكه نصيب مادر و پدر كمتر است از نصيب فرزندان و گفت كه : پدران شمااند و پسران شمااند ندانيد شما كه نفع كدام از ايشان بشما قريب‌تر و نزديكتر است مجاهد گفت : مراد اينست كه شما ندانيد كه نافعتر است در دنيا از اينان كه پدران شمااند يا پسران شمااند شما را ؟ ، بعضى ديگر گفتند : مراد آنست كه پدر را نفقهء فرزند واجب باشد چون محتاج بود و فرزند را نيز نفقهء پدر واجب بود پس ايشان درين باب راست‌اند و ليكن شما ندانيد كه حاجت كه را باشد به صاحبش از اينان و گفته‌اند كه : شما ندانيد كه كه باشد كه پيش از صاحب او بميرد از اينان تا ميراث او بردارد ، تمنّاى مرگ يكديگر مكنيد براى ميراث و اين سهام هر يكى را از اين وارثان خداى عزّ و جل پديد كرده است و فريضه گردانيده و خداى تعالى دانندهء درستكار و درست گفتارست . [ سوره النساء ( 4 ) : آيه 12 ] وَ لَكُمْ نِصْفُ ما تَرَكَ أَزْواجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِها أَوْ دَيْنٍ وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِها أَوْ دَيْنٍ وَ إِنْ كانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذلِكَ فَهُمْ شُرَكاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصى بِها أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ ( 12 ) قديم تعالى در آن آيت بيان وارثان كرد كه ميراث به جهت نسب گيرند در اين آيت ذكر آنها مىكند كه ميراث از جهت سبب گيرند ميگويد كه : شما راست كه مردانيد نيمهء آنچه زنان شما بگذارند از تركه اگر ايشان را فرزند نباشد و اگر ايشان را فرزند

--> ( 1 ) - « انصباء » بر وزن « اقرباء » جمع نصيب است .