أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
119
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيات 28 تا 29 ] لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلاَّ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ ( 28 ) قُلْ إِنْ تُخْفُوا ما فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ( 29 ) عبد الله مسعود گفت : سبب نزول اين آيت آن بود كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خواست تا دعا كند بر آنان كه روز احد بهزيمت شدند از جملهء اصحاب او و آن بيشتر صحابه بودند خداى تعالى گفت : من توبهء ايشان پذيرفتم كار ايشان به تو نيست به من است يا توبهء ايشان قبول كنم يا عذاب كنم ايشان را كه ظلم كردند عكرمه گفت : مردى از هذيل نام او عبد الله قميه روز احد روى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خون آلوده كرد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برو دعا كرد خداى تعالى تيسى را برو مسلّط كرد تا او را بسر بكشت . و عتبهء ابو وقاص سنگى بر سر رسول زد و سنگى بر دندان او دندان رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شكسته شد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برو دعا كرد و گفت : بار خدايا سال برو مگردان تا بميرد كافر ؛ سال برو نگذشت تا كه بر كفر بمرد و بلعنت ابدى رسيد شعبى گفت : روز احد چون كارزار منقرض گشت جماعتى مشركان بر بالاى بلندى شدند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : برانيد اينان را براندند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر آن بالا شد و بنگريد هند را ديد و جماعتى زنان با او كشتگان مسلمانان را مثله ميكردند گوش و بينى و انگشت و مذاكير ايشان مىبريدند و با رشته ميكردند و هند لعنها اللّه شكم حمزه بشكافته بود و جگر او بگرفته و در دهن نهاد و خواست كه بخايد خداى تعالى تمكين نكرد و در دهن او سنگى شد چون رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آن ديد گفت : اگر ما را بريشان دست بود مكافات اين باز كنيم خداى تعالى اين آيت فرستاد و آيت اگرچه بلفظ عموم است مراد خصوص است يعنى از كار اينان ترا هيچ چيز نيست به تو تعلّق ندارد و با تو مفوّض و موكول نيست بلكه با خداست يا توبهء ايشان بپذيرد يا عقاب كند اگر توبه بپذيرد فضل كرده باشد و اگر عقاب كند عدل كرده باشد كه ايشان ظالمانند و عقاب ظالمان عدل باشد آنگه بيان كرد كه : چرا از كار اينان ترا هيچ نيست ؟ - و گفت : از آنكه ملك آسمان و زمين و آنچه در آسمان و زمين است همه خداى راست هر كسى مالك آن قدر باشد كه او تحليل كند چون همه او راست آن را كه خواهد بيامرزد و آن را كه خواهد عذاب كند و آن را كه بيامرزد برحمت بيامرزد و آن را كه عذاب كند باستحقاق