أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

106

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

هم از سبب عصيان و نافرمانى ايشانست و بدانست كه عدوان و بيدادى ميكردند و از حدّ و اندازه در گذشتند . [ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 113 تا 115 ] لَيْسُوا سَواءً مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتْلُونَ آياتِ اللَّهِ آناءَ اللَّيْلِ وَ هُمْ يَسْجُدُونَ ( 113 ) يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ أُولئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ ( 114 ) وَ ما يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ يُكْفَرُوهُ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ ( 115 ) كسى كه بر سواء وقف كند معنى آيت اين بود كه يكسان نيستند آن دو جماعت كه ذكر ايشان رفته است از مؤمنان و فاسقان آنگه ابتدا كند و گويد كه : از اهل كتاب امّتىاند قائمه چون عبد اللّه سلام و غير او ، و كسى كه وقف نكند معنى آيت اين بود كه يكسان نيستند از اهل كتاب امّتى و جماعتى كه صفت ايشان اينست كه آيت متضمّن آنست و امّتى كه بر غير اين صفت‌اند و مراد بامّت قائمة نماز شب كنندگان‌اند چنان كه در آيت ديگر گفت : « أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً » در خبرست كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم على را گفت : عليك بصلاة اللّيل ، سه بار براي تاكيد را و اين قصّه برو مكرّر گردانيد و گفت : من كثر صلاته باللّيل حسن وجهه بالنّهار ، هر كس كه بشب نماز بسيار كند بروز رويش نيكو باشد و گفته‌اند كه : يسعى نورهم بين ايديهم ، مراد به اين آيت نماز كنندگان‌اند مقاتل گفت : سبب نزول اين آيت آن بود كه چون عبد اللّه سلام و ثعلبه و اسيد و غير ايشان اسلام آوردند جهودان گفتند : اگر در آن قوم كه بمحمّد ايمان آوردند از ما خيرى بودى دين اسلاف خود رها نكردندى و صابى نشدندى خداى اين آيت فرستاد عبد اللّه عباس گفت : امّة قائمة بدين اللّه ، سدّى گفت : قائمة على كتاب اللّه باقامة حدوده ، بر كتاب خداى ايستاده‌اند حرام و حلال آن را كار مىبندند ، آنگه صفت اين امّت مىكند و ميگويد كه : ميخوانند آيات خدايرا در ساعتهاى شب و در اندرون شب يعنى قرآن را و پس روى حرام و حلال آن ميكنند و ايشان سجده ميكنند خدايرا يعنى تواضع مىنمايند و گفته‌اند كه : نماز ميكنند و سجده عبارت است از نماز چنان كه گفت : « يُسَبِّحُونَهُ وَ لَهُ يَسْجُدُونَ » در خبرست كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت كه : دو ركعت نماز كه بنده بكند در ميان شب در نيمهء آخرين بهتر است او را از دنيا و هر چه در دنياست و اگر نه آنستى كه بر امّت من