قاطع باشد نيافته‌ام بلكه نسخه‌هائى كه به نظر بنده رسيده قسمت اوّل و دوّم و راجع به نصف قرآن كريم بوده جز اينكه نسخهء از تفسير فارسى حضرت آقاى ملك الشعراى بهار دارند در ابتداء آن نوشته شده : مجلّد رابع از تفسير گازر ، و در آخر آن اين عبارت نوشته شده : قد وقع الفراغ من تحرير هذا التفسير لكلام الملك القدير اللطيف الخبير السميع البصير و هو موسوم بجلاء الاذهان و جلاء الاحزان فى تفسير القرآن على يد الخ . و در آخر نسخهء حضرت آقاى حاجّ محتشم السلطنه اين عبارات نوشته شده : تمّت المجلّدة الثانية من تفسير القرآن المسمّى بجلاء الاذهان و جلاء الاحزان المنسوب الى ابى المحاسن الحسين المشهور بگازر نوّر قبره على يد الخ . مجلّد سوم و چهارم اين كتاب كه مشتمل بر نصف آخر اين تفسير است در كتابخانهء مباركهء رضويّه ( ع ) موجود و در تحت نمرهء ( 79 و 80 ) بنام جلاء الاحزان در فهرست آنجا ثبت شده با نسخهء آقاى بهار مطابقه شد عين يكديگراند . بهر يك از فضلا و دانشمندان كه ملاقات شده‌اند راجع به اين تفسير مذاكره كرده و از نسخ آن جستجو نموده بدبختانه جز همين چند نسخه كه در اينجا از آنها نام برده شد نسخهء نيافتم و اطلاعى بدست نياوردم حضرت آقاى ميرزا محمّد عليخان تربيت كه تقريبا چهل سال است عمر خود را در كتابخانه‌هاى شخصى و عمومى ايران و تركيّه و ممالك اروپا صرف نموده و اطّلاعات گرانبهائى راجع بكتب و نسخ دارند چنين فرمودند كه من از اين كتاب جز دو جلد اوّل كه مشتمل بر نصف نخستين است تا كنون نديده‌ام ، بيان شخصى مانند ايشان بيشتر بنده را معتقد مىكند كه نسبت اين دو قسمت آخر بنام جلاء الاذهان اشتباه است گذشته از اينكه : اوّلا - عبارات جلاء الاذهان با نسخهء ديگرى كه تصوّر شده اين كتاب باشد ( اگر چه در اثر اينكه داراى سبكى نزديك بيكديگرند ممكن است صحّت اين نسبت را تصديق نمود ) طرز آنها مختلف و جدا و با دقّت كامل امتياز آنها به خوبى آشكار مىشود مثلا در دو قسمت آخر نقل روايات و اسم رواة و اشعار عربى و فارسى بيشتر ديده مىشود در صورتى كه در جلاء بدينگونه نيست و در قسمت دوم در هر صفحه يكى دو سه مورد ذكر مطالب