أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

مقدمهء كتاب 3

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

قسمتى از عبارات مقدّمهء كتاب را براى نمونهء انشاء و طرز تفسير ذيلا مينگاريم . « از بخشندهء دل و جان و بخشايندهء انس و جان مدد خواستم بتوفيق و يارى وى اين كتاب در تفسير قرآن نهادم و در او جمع كردم از تأويل آيات و تفسير مشكلات آنچه بزرگان دين و پيشوايان اهل يقين بر محكّ عقل زده‌اند و از قعر بحر و الرّاسخون فى العلم يافته‌اند و از سبب نزول آيات آنچه معتمدان روايت كرده‌اند و سياق آيات و ظاهر آن را بر آن دليل است اختيار كرده و بهر هر آيتى و علامتى اخبار و احاديث و مناقب و فضائل اهلبيت عليهم السلام آنچه لايق آن بوده باشد نوشتم تا چشم بينندگان را نور بود و دل محبّان اهل بيت را سرور و الحمد للّه العالمين . فصل » پس از اين مقدّمات هفت فصل بدين تفصيل پيش از شروع بتفسير با كمال اختصار نيز نوشته‌اند . فصل اوّل - در تقسيم معانى مطالب قرآنى به چهار قسم . فصل دوّم - در اينكه مطالب قرآن از شش طرز بيرون نيست . فصل سوّم - در بيان نامهاى قرآن . فصل چهارم - در معنى سوره و آيه و مثانى و مفصّل و غيره . فصل پنجم - در بيان اينكه فهم قرآن منوط بدانستن تمام آيات است . فصل ششم - در معنى لفظ تفسير . فصل هفتم - در بيان و معنى استعاذه . طرز انشاء اين تفسير بسيار خوب و عبارات آن داراى فصاحت و بلاغت و عارى از اطناب مملّ و ايجاز مخلّ است مطالب تاريخى را در ضمن متذكّر شده و بعضى از قراءات را تذكّر داده و گاه گاهى با شعار عربى و فارسى تمثّل جسته و طريقهء كتاب آنست كه بدوا چند آيه از قرآن كريم را نقل پس از آن شروع بتفسير و ترجمهء آنها شده و اين ترجمه و تفسير در بيشتر از قسمتها دو يا سه يا چهار برابر و در پارهء از جاها چندين برابر آيات است . در اينكه اين تفسير راجع به تمام قرآن است ، اين بنده با تفحّص زياد دليلى كه