أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

287

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 228 ] وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ وَ لا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ ما خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ بُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذلِكَ إِنْ أَرادُوا إِصْلاحاً وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ( 228 ) مقاتل حيان گفت و كلبى كه : سبب نزول آيت آن بود كه در اوّل اسلام چون مرد زن را سه طلاق دادى و زن حامل بودى طلاق رجعى بودى و مرد مالك رجعت بودى تا بار بنهادى تا آنگه كه اين حكم منسوخ شد بقوله : « الطَّلاقُ مَرَّتانِ فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ » و بقوله : « فَإِنْ طَلَّقَها فَلا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ » مردى زن را طلاق داد نام مرد اسماعيل بن عبد اللّه الغفارى بود و زن را فتيله نام بود و آبستن بود و مرد ندانست كه زن آبستن است و زن بنگفت چون بدانست كه آبستن است مراجعت كرد و زن را با خانه برد زن آنجا بزاد و فرمان يافت و فرزند نيز بمرد خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : زنان رها كرده و طلاق داده چشم دارند و منتظر باشند و نگاه دارند سه پاكى را يعنى عدّهء ايشان آنست كه سه پاكى بر ايشان بگذرد آنگه از عدّه بيرون آيند و چون خداى تعالى در رحم ايشان فرزندى آفريده باشد ايشان را حلال نباشد و روا نبود كه آن را بازپوشند اگر از آنست كه ايشان ايمان دارند بخداى و بروز بازپسين ، يعنى قضيّهء اسلام و ايمان آنست كه از ترس مراجعت حمل خود را بازنپوشند اگر ايمان بود ايشان را و مؤمنه باشند . [ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ ] گفت و « أقراء » نگفت از بهر آنكه مطلّقات جمع است و هر يكى را سه قروء باشد پس بيش از جمع قلّت بود ازين سبب جمع كثرت آورد كه قروء بنزديك عمر و ابو موسى و مجاهد و ابن حيّان حيض است و اين مذهب ابو حنيفه است حجّت ايشان قول پيغمبر است كه مستحاضهء ازو پرسيد كه نماز كنم ؟ - گفت : دعى الصلاة ايّام اقراءك اى ايّام حيضك ، برين قول عدّه تمام نشود تا حيض سيّم تمام نشود و جماعتى ديگر گفتند : قروء طهر باشد و اين قول زيد بن ثابت است و عبد اللّه عمر و عايشه و مذهب ما و مذهب مالك و شافعى اينست دليل اينان : « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَطَلِّقُوهُنَّ