أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
282
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
و كفّارت در اوّل دينارى بود و در ميانه نيم دينار و در آخر ربع دينار يعنى دانگى و نيم ، و اعتزال دورى جستن است ، معتزليان را از آن معتزلى خوانند كه : قتاده و عمرو بن عبيد هر دو شاگردان حسن بصرى بودند و مذهب حسن بصرى در فاسق آن بود كه فاسق منافق بود پس از وفات حسن مناظره رفت و اصل عطا را با عمرو عبيد درين مسئله و و اصل ابطال اين مذهب كرد « و منزلة بين المنزلتين » اظهار كرد و اوّل كسى كه در معتزله اظهار « منزلة بين المنزلتين » كرد و اصل عطا بود چون حجّت بر عمرو بن عبيد باستاد و ثابت شد او گفت : الرجوع الى الحقّ خير من التمادى فى الباطل ، و از آن مذهب بازآمد پس ايشان را براى آنكه اعتزال كردند از مذهب حسن « معتزلى » خواندند و قتاده چون ذكر ايشان كردى گفتى : ما فعلت المعتزله ؟ . [ وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ ] ميگويد كه : با زنان نزديكى مكنيد و گرد ايشان مگرديد از بهر مقاربت را تا كه پاك شوند چون پاك شوند و فرج بشويند بر قولى ؛ يا غسل كنند بقولى ديگر ، بيائيد بنزديك ايشان يعنى با ايشان مقاربت كنيد از آنجا كه خداى شما را فرمود ، ابن زيد گفت : من قبل طهرهنّ لا من قبل حيضهنّ ، در ايّام طهر نه در ايّام حيض ، عبد الله عباس گفت : فى الفرج لا غير ، مقاربت با ايشان در موضع مخصوص كنيد ، محمد حنفيه گفت : من الحلال دون الفجور ، بحلال مقاربت كنيد نه به حرام ، كه خداى تعالى دوست ميدارد توبهكنندگان را از گناه و طهارتكنندگان را از احداث . مجاهد گفت : يحبّ التّوّابين من الذّنوب و المتطهّرين من ادبار النساء ، و آن را دوست دارد كه خود را پاكيزه دارند از آنكه با زنان خلوت كنند بوجهى ديگر ، و ظاهر آيت به آن ميماند كه معنى آن بود كه خداى دوست ميدارد توبهكارانى را كه توبه كنند از مقاربت كردن با زنان در حال حيض و آنان را كه ازين معنى دور باشند و خود را پاك دارند و حمل او بر عموم اولىتر بود . روايت كردهاند كه چون اين آيت آمد صحابهء رسول چون زنان ايشان را عذر پيدا شدى ايشان را از خانه و جامهء خواب بيرون كردندى چون هوا سرد مىشد ايشان