أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
232
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
بكشد و آنچه خواهد بجاى آرد و بازگردد چون سال ديگر درآمد رسول صلى اللّه عليه و آله برخاست با صحابه و لشكر تا بمكّه رود و انديشه ميكرد كه مبادا قريش وفا نكنند و با ايشان قتال بايد كرد و رسول صلى اللّه عليه و آله آن قتال ايشان را كاره بود در ماه حرام در زمين حرم ، خداى تعالى آيت فرستاد و رخصت داد كه در ماه حرام قتال كنيد با آنان كه با ايشان قتال كنند و اگرچه در حرم باشد . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 191 تا 192 ] وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ ( 191 ) فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 192 ) ميگويد كه : بكشيد ايشان را هر جا كه بيابيد و تمكين بود شما را از كشتن ايشان و بيرون كنيد ايشان را از آنجا كه شما را بيرون كردند يعنى مكّه و فتنه يعنى كفر و شرك بدتر از كشتن است اگر ايشان در زمين حرم در ماه حرام بر كفر اصرار ميكنند و ايشان محرم ، چرا روا نباشد كه شما ايشان را بكشيد در ماه حرام در زمين حرم و شما محرم ، و با ايشان كارزار مكنيد نزديك مسجد حرام تا كه ايشان ابتدا كنند بجنگ شما در آنجايگاه و اگر ابتدا كنند و با شما قتال كنند شما نيز بكشيد ايشان را كه پاداش و جزاى كافران همچنين است و اگر از جنگ باز استند و ايمان آورند خداى تعالى آمرزنده و مهربان است بديع نبود كه ايشان را بيامرزد و بر ايشان رحمت كند . مقاتل حيان « 1 » گفت : « وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ » منسوخ است بقوله : « وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » و اين نيز منسوخ است بآيت « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ » ديگران گفتند : كه آيت محكم است و معنى و حكم بر جاى است و و نشايد ابتدا كردن بقتال نه در ماه حرام و نه در حرم الّا وقتى كه ايشان ابتداى قتال
--> ( 1 ) - در قاموس گفته : « مقاتل بن حيان الامام محدث » و در تاج العروس گفته : « ابو بسطام مقاتل بن حيان الامام الخزاعى البلخى عن مجاهد و عروة و الضحاك و عنه علقمة بن مرثد و هو اكبر منه و ابراهيم بن ادهم و ابن المبارك ثقة صالح » .