أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
199
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
حكم شامل است مجموع حيوانات را مگر ماهى را كه گرفتن و بيرون آوردن او از آب كشتن وى بود و مذهب مالك آنست كه سرش ببايد بريد و خون حرام است و اين مخصوص است بآيت : « قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلى طاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً » و خوك بجملهء اعضاء حرام است و هر چه آن را بكشند و نام خداى نبرند هم حرام بود و ذبائح هيچ كافرى از اصناف كفّار بنزديك اهل البيت عليهم السّلام حلال نيست . مجاهد گفت : معنى [ اضْطُرَّ ] « أكره » باشد يعنى هر كه را ظالمى اكراه كند بر تناول اين محرّمات برو حرجى و بزهء نباشد . و مالك و شافعى گفتند : مضطرّ را هم نشايد خوردن . مجاهد و سعيد جبير گفتند : معنى [ غَيْرَ باغٍ ] آنست كه راهزن نباشد و بر امام مسلمانان خروج نكرده باشد عادى و ظالم نباشد و از غريم خود نگريخته باشد و بندهء نباشد كه از خواجهء خود گريخته اينان را حلال نباشد اندك و بسيار تناول كردن . و بعضى مفسّران گفتند كه : معنى آنست كه نه آنكه طلب اين محرّمات كند به قصد و نه آنكه تعدّى كند از سدّ رمق بحدّ شبع كه آنگه بر وى حرجى نباشد در خوردنش ، و بدرستى كه خداى تعالى آمرزنده و مهربانست بر بندگان خويش ايشان را رخصت دهد نزديك ضرورت كه تناول اين چيزها نمايند . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 174 تا 176 ] إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِيلاً أُولئِكَ ما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلاَّ النَّارَ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ ( 174 ) أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى وَ الْعَذابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ ( 175 ) ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتابِ لَفِي شِقاقٍ بَعِيدٍ ( 176 ) عبد الله عباس گفت كه : اين آيت در كعب اشرف و كعب اسد و مالك بن الضيف و امثال ايشان آمد از رؤساى جهودان كه ايشان پيش از بعثت رسول صلى اللّه عليه و آله عوام را خبر ميدادند كه نزديك است كه خداى تعالى پيغمبرى بفرستد از مكّه كه از خمر و زنا و ربا نهى كند نام او محمّد بود چون خداى تعالى رسول را بفرستاد ايشان گفتند رؤساى