كنند و سعى كنند در خرابى و بيرانى آن همچنانكه بخت نصّر كرد يا همچنانكه مشركان مكّه كردند رسول را نگذاشتند تا حجّ و سعى و طواف كند و هر مسجدى كه در او خداى را عبادت نكنند آن مسجد خراب بود پس چون مشركان نگذاشتند ايشان سعى كرده باشند در خرابى آن . [ أُولئِكَ ] اين جماعت كه با بيت المقدس اين معامله كردند ايشان را نباشد كه در آنجا شوند مگر خائف و ترسناك چنان كه روايت كرده‌اند از ابن عباس كه چون اين آيت آمد هيچ جهود و ترسا در بيت المقدس نرفت الّا خائف و متنكّروار و بر معنى دوّم مشركان مكّه را چون فتح مكّه باشد نباشد كه در مكّه يا در مسجد روند الّا خائف و ترسان از آنكه روايت كرده‌اند كه چون فتح مكّه ببود منادى رسول آواز كرد كه : امروز نبايد كه هيچ مشرك گرد خانه گردد و پيرامن آن شود و هيچكس برهنه طواف نكند چه اگر كنند ايشان را در دنيا رسوائى باشد و در آخرت در دوزخ عذابى بزرگ بود . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 115 ] وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ ( 115 ) از ابن عباس روايت كرده‌اند كه كفت : ما با پيغمبر صلى اللّه عليه و آله بوديم در سفرى ، شبى تاريك بمنزلى فرود آمديم هر يكى از ما از سنگ قبلهء مىساخت و روى به دو مىكرد و نماز ميكرد چون روز روشن شد روى بجهات مختلف كرده بودند گفتند : يا رسول اللّه حكم اين چيست ؟ - حق تعالى اين آيت فرستاد . و گفته‌اند : در حقّ مسافرى است كه نماز شب بر پشت راحله كند بتكبير احرام و روى به قبله آرد و نماز مىكند . عكرمه گفت : چون آيت تحويل قبله آمد مسلمانان روى بكعبه آوردند جهودان بدين طعنه زدند و عيب كردند خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : خداى راست بلاد مشرق كه مكّه و كعبه است و بلاد مغرب كه شام و بيت المقدس است بهر كجا كه روى آريد به حكم خداى قبلهء خداى آن باشد كس را نباشد كه برين اعتراض كند و عيب و طعن زند كه بامر خداى از بهر عبادت بهر كجا كه روى آوريد رضاى او در آن بود و رحمت