أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

72

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

خداى تعالى توبهء او قبول كرد پس اين كلمات اين بود و گفته‌اند كه : خداى تعالى توبهء آدم بسه چيز قبول كرد بحيا و دعا و بكا آدم از شرم آن كردهء خود سيصد سال سر بر آسمان نداشت و دويست سال بر ترك آن سنّت ميگريست و چهل روز طعام و شراب نخورد و صد سال با حوّا خلوت نكرد ، اى غافل اگر در گناه پياپى بشيطان اقتدا ميكنى بتوبه نيز بآدم اقتدا كن كه در خبر آمده است كه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله گفت : توبوا الى ربّكم فانّى اتوب اليه فى كلّ يوم مائة مرّة ، توبه كنيد كه من كه محمّدم هر روز صد بار توبه ميكنم ، و نيز گفت : ما اصرّ من استغفر و لو عاد فى اليوم سبعين مرّة ، مردى از امير المؤمنين على عليه السّلام پرسيد كه چگوئى در مردى كه گناه مىكند و توبه مىكند ؟ - گفت : بايد كه استغفار مىكند تا آنگه كه شيطان را غلبه كند و عاجز گرداند به استغفار پس توبه كند چنان كه پدرش آدم كرد تا توبهء او قبول كنند . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 38 تا 39 ] قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( 38 ) وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ ( 39 ) گفتيم ايشان را : فرود آئيد همه از بهشت اگر بشما آيد از من بيانى و هدايتى و دلالتى از انبيا و رسل ؛ هر كه متابعت كند آيات و أدلّه و پيغامبران مرا بر او هيچ خوفى و اندوهى نباشد و آن كسانى كه كافر شدند و آيات و ادلّهء ما را بدروغ داشتند ايشان اهل دوزخ و اصحاب آتش‌اند كه ملازم آن باشند و در آنجا مخلّد و مؤبّد باشند اين لفظ را كه « قُلْنَا اهْبِطُوا » است تكرار از براى تأكيد كرده است و گفته‌اند كه : بهبوط اوّل نزول او خواسته است از بهشت به آسمان دنيا ، و بدوّم نزول او خواست از آسمان دنيا به زمين ، و امر بهبوط آدم را و حوّا را و ابليس راست . حسن بصرى گفت : كه اگر آدم از آن درخت تناول نكردى خداى تعالى او را هم به زمين فرستادى براى آنكه او را از براى زمين آفريد فى قوله تعالى : « إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً » . عبد الله عباس گويد : خداى تعالى آدم را به زمين هند فرود آورد بر كوهى كه آن را سرانديب گويند و آن كوه از كوههاى ديگر زمين درازتر است ، و حوّا را بجدّه از زمين حجاز ، و ابليس را بابلّه از زمين عراق ، و مار را باصفهان ، و طاووس را به زمين كابل .