أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

65

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

ايشان درخواستند خداى تعالى گفت : اى آدم خبر ده ايشان را بنامهاى ايشان ، آدم عليه السّلام ايشان را خبر داد بنامهاى ايشان و بنامهاى چيزهاى ديگر ، خداى عزّ و جلّ گفت : نه من شما را گفتم كه : من دانم غيب آسمان و زمين و دانم آنچه شما ندانيد و دانم آنچه شما آن را ظاهر ميگردانيد و آنچه باز مىپوشيد ، آنگه خداى تعالى گفت : استحقاق آدم خلافت را معلوم شد شما را ؟ - گفتند : آرى بار خدايا ، گفت : همه سجده كنيد او را سجده تعظيم و توقير ؛ همهء فرشتگان سجده كردند الّا ابليس كه در ميان ايشان بود سجدهء نكرد ، خداى تعالى او را گفت : چرا سجده نكردى ؟ - گفت : از بهر آنكه من ازو بهترم گفت : چرا ؟ - گفت : از براى آنكه تو مرا از آتش آفريدى و او را از خاك ، خداى تعالى او را براند و بر او لعنت كرد و از صف فرشتگان دور كرد و در آسمانش رها نكرد ، آنگاه فرشتگان را فرمود تا منبر آدم بر گرفتند و او را در هفت آسمان بگردانيدند تا عجايب هفت آسمان بديد به مقدار صد سال آنگه اسبى از مشك اذفر بيافريد و او را دو پر داد از درّ و مرجان و فرمود آدم را تا بر آنجا نشست و در آسمانها ميگرديد و بر افواج فرشتگان سلام ميكرد و ميگفت : السّلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته يا ملائكة اللّه ، ايشان در جواب مىگفتند : و عليك السّلام و رحمة اللّه و بركاته يا خليفة اللّه ، خداى تعالى آدم را گفت : من اين تحيّت تحيّت فرزندان تو كردم تا بقيامت ، رسول ما صلى اللّه عليه و آله گفت : السّلام تحيّة لملّتنا و امان لذمّتنا ، گفت : [ أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ] اگرچه هيچ چيز از خداى تعالى غايب نيست ، از آنكه مراد آنست كه آنچه غايبست از آنان كه حضور و غيبت در حقّ ايشان متصوّر بود از اجسام چون ما و فرشتگان و آنگه او را بر اطلاق غيب خواند و اگرچه در حقّ او غيب نيست [ وَ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ] عبد الله عباس گفت : چون گل آدم عليه السّلام از ميان مكّه و طائف افكنده بود ابليس عليه اللّعنة با جماعتى فرشتگان بر او گذر كرد و گفت : خداوند تعالى خلقى خواهد آفريد اگر او را بر ما فضل نهد و گويد فرمان او بريد شما چه كنيد ؟ - گفتند كه : ما او را فرمان بريم ، او در دل گرفت كه طاعت آدم را نكنم و با خود گفت كه اگر مرا بر او مسلّط كند هلاكش كنم و اگر او را بر من مسلّط كند در او عصيان كنم ، خداى تعالى گفت : آنچه شما اظهار طاعت و انقياد كنيد