« وَ تَخْشَى النَّاسَ وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ » از مردم شرم ميدارى و خداى اوليتر است كه ازو شرم دارى ، فراء گويد : كه به « ما » : « ما بين » ميخواهد چنان كه عرب گويد : « مطرنا ما زبالة فالثّعلبيّة » اى ما بين الموضعين ، و « هو من احسن النّاس ما قرنا فقدما » يعنى « ما بين قرنه الى قدمه » و معنى آيت آن بود كه خداى امتناع نكند كه مثل زند از ميان بعوضه در صغر و حقارت تا به آنچه بالاى آن بود . [ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً ] ميگويد : امّا مؤمنان دانند بيقين كه آن حقّ است و صدق و از نزديك خداى است و امّا كافران چون اين مثل بشنوند بر سبيل انكار گويند كه : اين چه مثل است و خداى بدين چه خواسته است و او را به اين چه حاجت است و درين چه فايده است ؟ - گفت تا اضلال كند به آن بسيارى كس را و هدايت كند به آن بسيار كس را ؛ ضلال بمعنى هلاك آيد ؛ أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ ، و آن را كه ادا كند بهلاك و عذاب يا طريق آن باشد بر توسّع « ضلال » خوانند ، و ضلال بمعنى عذاب بود ؛ إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ ، و اضلال ازين قسمت بمعنى عقوبت باشد ؛ وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ ؛ اى يعاقبهم ، و بمعنى ابطال بود كقوله : فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ ، و بمعنى حرمان بود از زيادت الطاف كه در حقّ مؤمنان كند و در حقّ كافران راست نيايد لمقامهم على كفرهم ؛ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً ، و بمعنى اذهاب بود از راه بهشت چنان كه هدايت به راه بهشت ، و بمعنى ترك و تخليه بود تا عند آن ضلال حاصل شود ، و هر چه ازين وجوه بود روا بود كه با خداى اضافت كنند ، و هر چه بمعنى خلق ضلال بود در او يا منع او از ايمان يا دعوت او باضلال بر خداى روا نبود از براى آنكه اين قبيح بود و خداى تعالى از فعل قبيح منزّه است ؛ پس اين وجوه باربابش مضاف بود چنان كه گفت : « اضلّهم ( فَأَزَلَّهُمَا ) الشَّيْطانُ ، . . . وَ أَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ . . . ، وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ » و معنى ضلال و هدى درين آيت بيشتر اهل علم بر آنند كه مراد به « هدى » آنست كه مؤمنان قبول كردند و معترف شدند و كافران منكر شدند و آن را جحود كردند ، آن را هدى خواند و اين را ضلال ، و اضافت آن به خود كرد بدان طريق كه بيان كرديم كه اضافت ايمان و كفر با سوره كرد چون عند نزول سوره مؤمنان