أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

53

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 25 ] وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فِيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ ( 25 ) چون خداى تعالى وصف عذاب دوزخيان كرد در عقب آن طرفى ثواب مؤمنان و مطيعان آورد تا از هر دو طريق ترغيب و ترهيب دعوت كرده باشد تا مكلّفان را داعيه قويتر باشد بفعل طاعات و اجتناب مقبّحات ، گفت : مژده ده اى محمد كسانى را كه ايمان آوردند و با ايمان عمل صالح كردند كه ايشان راست بهشتهائى كه در زير درختان آن جويهاى آب ميرود بر روى زمين ، « بشارت » خبرى بود كه اثر آن بر بشره ظاهر گردد از مساءت يا از مسرّت ؛ خبر از عذاب را هم بشارت خواند گفت : « فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ » * اكنون مراد به عمل چيست و عمل كه صالح باشد ؟ بعضى از صحابه گفتند كه : مراد به عمل صالح عمل باخلاص است از آنكه عمل بريا صالح نباشد ؛ بيانش : « فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً » اى خالصا ؛ از امير المؤمنين على عليه السّلام روايت كرده‌اند كه او گفت : نماز پنجگانه است ؛ بيانش « وَ أَقامُوا الصَّلاةَ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ » معاذ جبل گفت : عمل صالح آن بود كه در او چهار خصلت بود علم و نيّت و صبر و اخلاص ، گفته‌اند كه : مراد به « تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ » آنست كه بمراد و امر بهشتيان رود همچنانكه از فرعون حكايت كرد كه : « وَ هذِهِ الْأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي » يعنى بامرى . در خبر مىآيد كه جويهاى بهشت بر روى زمين مىرود چنان كه متفرّق نميشود بىحائلى ؛ و چهار جوى آب و مى و شير و انگبين بيكجاى ميرود كه آميخته نشود گفتند كه صادق عليه السّلام اين خبر ميگفت ملحدى بشنيد و گفت : عقل اين حديث چگونه پذيرد كه چهار مايع بيكجاى باشد و مختلط نشود ؟ ! گفت : اى بيچاره نمىبينى كه خداى تعالى در يك پوست خايهء مرغ دو مايع جمع كرده برنگ و طبع و طعم مختلف و هيچ دو با هم مختلط نميشوند مرد مفحم گشت و جواب نداشت . انس مالك روايت مىكند كه : همانا شما گمان مىبريد كه جويهاى بهشت