حكمت و صواب بود پس پندارى كه مقدّر است باندازهء حكمت . مفسّران گفتند : « لعلّ » و « عسى » از خداى واجب بود از بهر آنكه از كريم نسزد كه غير را در طمع اندازد و او را از آن محروم گرداند ، و محقّقان گفته‌اند كه : بر نهاد خود است و در او معنى ترجّى هست امّا راجع با ما نه با خداى عزّ و جلّ يعنى خداى را پرستيد بر اميد تقوى و نجات . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 22 ] الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً وَ السَّماءَ بِناءً وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ فَلا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ ( 22 ) آن خداى را پرستيد كه زمين را فراش شما گردانيد تا در او مىآئيد و مىشويد و تصرّف ميكنيد براى معاش و در شب بر او قرار ميكنيد « 1 » چنان كه بر بستر ، و آسمان را از بهر شما بناى بلند گردانيد و از بهر شما آبى فرو فرستاد و به آن آب از بهر شما از درختان ميوه بيرون آورد تا روزى بود شما را ؛ پس خداى را شريك مگوئيد و شما ميدانيد كه اين جمله كه خداى بر شمرد خداى آفريده است و جز خداى بر وى قادر نيست و اين بتان را كه شما با خداى انباز گرفته‌ايد اين نتوانند پس ايشان را مپرستيد خداى را پرستيد . گفته‌اند : مراد به « سما » ابر است خداى تعالى ابر را بيافريد ابر به دريا فرو شود و آب اندر خود چيند و بر آيد و در هوا متراكم شود و باد بر او آيد و آن را بيفشارد « 2 » چنان كه گفت : « وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً » و گفته‌اند : مراد به « سما » آسمان است و آب باران از آسمان مىآيد ، خداى تعالى اين ابر را مغربل آفريده است و حائل كرده در هوا از ميان آسمان و زمين تا چون آب از آسمان بيايد برو آيد او تاب و اعتمادش بستاند به مقدارى مقدّر بر زمين آيد كه اگر نه چنين بود زمين ويران شود و اين قول بهتر است براى آنكه لفظ قرآن بر حقيقت مىماند . راويان اخبار روايت كرده‌اند كه چون خداى تعالى خواست تا آسمان و زمين آفريند جوهرى سبز آفريد چند « 3 » هفت آسمان و هفت زمين آنگاه به نظر هيبت درو

--> ( 1 ) - - در غالب نسخ « ميگيريد » . ( 2 ) - - در بسيارى از نسخ « بيفشاند » . ( 3 ) - - « چند » در امثال اين موارد بمعنى قدر و اندازه است و آن در كميات به كار ميرود چنان كه چون در كيفيات و اين كلمه به همين معنى در كتب قدما بسيار به كار رفته و شواهدى براى آن در تعليقات اين كتاب عن قريب ذكر خواهد شد ان شاء اللّه تعالى .