باشند كى كار ساختگى آن نه كرده‌اند . « قُلْ » بگو ! - اى محمّد ! - « هذِهِ » الطّريقة و هذه الدّعوة ، اين طريقت و اين دعوة « سَبِيلِي » طريقى و منهاجي ، راه من و منهج من است « أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ » اى ادعوا الناس الى اللّه ، خلق را به خداى - تعالى - دعوة مىكنم « عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا » اى على هدى و بيان ، بر راه راست و بيان حق . ابن عيسى گويذ : البصيرة المعرفة الّتى يميّز بها الحقّ من الباطل ، و هي مصدر بصر ، يعنى « بصيرة » اطلاق بر معرفتي كنند كى بواسطهء آن حق از باطل جذا كنند و آن مصدر « بصر » است . « وَ مَنِ اتَّبَعَنِي » و آنكس كى متابعت من مىكنذ و به من ايمان آورده است و تصديق كرده ، فانّه يدعوا النّاس الى اللّه و بسنّتى ، كى او نيز خلق را به خدا خوانذ و سنّت ، و اين امير المؤمنين است كى امام به حق بوذ ؛ و گفته‌اند : سخن بر « أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ » تمام شذ ؛ پس سخن مستأنف كرد و گفت : « عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِي » ؛ به اين « على بصيرة » خبر مبتدا بوذ و بوجه أول حال باشذ . « وَ سُبْحانَ اللَّهِ » ( 653 ) اى : و قل سبحان اللّه نزّهه عمّا لا يليق بوصفه ، از هر چى لايق وصف او نيست تنزيه گوى او را . « وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ » مع اللّه غير اللّه ، در ملك خذا جز خذا خذا نمىدانم . « وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجالًا نُوحِي 2258 إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرى » يعنى حال پيغمبران پيش از تو چون حال تو است ، و بعثوا من اهل القرى ، و از اهل دهها بوذند يعنى شهرها - كى ايشانرا به پيغمبرى بخلق فرستاذم ؛ و خذاى - تعالى - از اهل باديه - يعنى صحرانشينان - و زنان هيچ پيغمبر بخلق نفرستاذ . حسن گويذ : و نه از جنّ ؛ و « من » ابتداء غايت راست ؛ و گفته‌اند : اسم زمانيست كى تقدّم دارذ بر زماني كى اضافت او به آن كرده‌اند و دخول « من » فايده داذ در استيعاب طرفين . « أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ » خذاى - تعالى - امّت محمّد را حذر مىفرمايذ از تكذيب او ، بما وقع به من كذّب الرّسل قبلهم ، بآنچ واقع شذ مكذّبان رسل را پيش از ايشان ، و تحريض ايشان بر سفر در زمين و نظر بر موضع هلاك ايشان ؛ و أفاد دخول ( 654 ) الفاء ان ما قبله يقتضى ما بعده ، و دخول « فا » در « فينظروا » آن فايده دهذ كى ما قبل او مقتضى ما بعد اوست . « وَ لَدارُ الْآخِرَةِ » يعنى بهشت « خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا » بهتر است آنانرا كى از شرك بپرهيزند