يوسف بايشان « مِنْ أَجْرٍ » جعل و مال ، مزدى و مالى ( 650 ) كى آن گران شوذ بر ايشان « إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ » اى القرآن الّا عظة ، الا پندى و نصيحتي « لِلْعالَمِينَ » جمله خلايق را . « وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ » اى و كم آية ، و تقديرش چنين بوذ : و كاىّ عدد ، و چند عدد مىخواهى از آيات « فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » در آسمانها و زمين كى تأمّل كردن در آن موجب علم اليقين [ است ] « يَمُرُّونَ عَلَيْها » اى على الآيات ، كى بر آن آيات مىگذرند ؛ و گفته‌اند : ضمير از زمين است ، نه از آيات ؛ و اين مقوّى مذهب آنكس است كى برفع و نصب مىخوانذ ؛ و همچنين قراءة ابن مسعود مقوّى اين معنى است ؛ و قراءة ابن مسعود « يمشون عليها » است ؛ و اين همه شاذّست . « وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ » اى عن الآيات ، و ايشان از آيات معرض‌اند يعنى فكر در آيات نمىكنند . حسن گويذ : مراد إهلاك آنها است كى امم هلاك شذند . « وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ » اكثر مفسّران برآنند كى اين آيت در شأن كافران منزل شذ زيرا كى ايشان مقرّند كى خذاى - تعالى - خالق و رازق ايشان است و چون كارى مشكل ايشانرا پيش آمذى دعا كردندى و خذا را خواندندى ؛ و گفته‌اند : ( 651 ) در حق ثنويّه منزل شذ كى ايشان نور و ظلمت گفتند ؛ و گفته‌اند : در شأن نصارى منزل شذ كى ايمان آوردند ؛ پس به گفتن ثالث و ثلثه مشرك شذنذ ؛ ابن عباس گويذ : نزلت في تلبية المشركين ، در لبّيك گفتن مشركان منزل شذ ، و لبّيك گفتن ايشان چنين بوذ : لبّيك اللهم لبّيك لبّيك لا شريك لك الّا شريك هو لك تملكه و ما ملك ؛ و گفته‌اند : در شأن منافقان منزل شذ كى ايمان ظاهر مىكردند و شرك پنهان مىداشتند ؛ و حقّ اين است ؛ و گفته‌اند : در حقّ اهل كتاب فروذ آمذ كى ببعضي انبيا ايمان آوردند و ببعضي كافر شذند كى ميان كفر و شرك جمع كردند . ابن جرير گويذ : اين همچنانست كى گويند : لو لا اللّه و فلان لكان كذا ، يعنى : اگر نه خذا بوذى و فلان چنين بوذى و چنين بوذى . اصحّ آنست كى در شأن منافقانست . « أَ فَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ 2257 غاشِيَةٌ مِنْ عَذابِ اللَّهِ » و آمن شذند از آنك عقوبتي بايشان رسذ از عذاب خذاى - تعالى - كى بپوشانذ ايشانرا و فرا رسذ بايشان « أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ » القيمة ، يا قيامت بايشان در رسذ « بَغْتَةً » فجأة من غير سابقة علامة ، ( 652 ) ناگاهى بىآنك علامتي ظاهر بوذ « وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ » بإتيانها ، اى و هم غير مستعدّين ، از آمذن آن بىخبر