آمذ و گفت : اى يوسف ! 2160 « أَيُّهَا الصِّدِّيقُ » اى راست گوى ! ؛ و آن بناء مبالغه است . « أَفْتِنا فِي سَبْعِ 2161 بَقَراتٍ سِمانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجافٌ وَ سَبْعِ سُنْبُلاتٍ خُضْرٍ وَ أُخَرَ يابِساتٍ » بيان كن ما را تأويل هفت گاو فربه كى هفت گاو لاغر ايشانرا بخوردند و هفت خوشهء سبز كى با هفت خوشهء خشك در آويختند ؛ خوشهاى خشك بر سبز غلبه يافت . « لَعَلِّي أَرْجِعُ إِلَى النَّاسِ » تا من با تعبير آن نزد ملك روم كى ملك اين خواب ديذه است ، تا او را بر حال تو واقف شوذ . گفته‌اند : « لَعَلِّي أَرْجِعُ إِلَى النَّاسِ » مراد از « ناس » ( 581 ) همه مردم‌اند . « لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ » تأويل رؤيا الملك ، تا ايشان مگر تأويل خواب پاذشاه بدانند ؛ و گفته‌اند : « لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ » حالك و منزلتك و مقالك ، تا حال تو و منزلت و سخن تو بدانند ؛ و « لعلّ » درين موضع بمعنى « لام كى » است ؛ و گفته‌اند : همچنان بر حال خوذ 2162 است بمعنى طمع . « قالَ 2163 تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَباً » يوسف گفت : هفت سال بر عادتى كى شما راست زراعت كنيذ ؛ و گفته‌اند : در زراعت جهد كنيذ اجتهادي هر چى بليغ‌تر ؛ و « دأب » عادة بوذ ؛ و الدّؤب المبالغة في السّير ، و دؤوب مبالغه بوذ در رفتن ؛ و « تزرعون » اى تحرثون يعنى تخم بكاريذ ؛ و الزّرع من الخلق و من اللّه إنبات ، و كاشتن فعل خلق است و رويانيذن فعل حق . « فَما حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِي سُنْبُلِهِ » آنچ بدرويذ در خوشه رها كنيذ تا سوس نخورذ - و آن جانوريست كى غلّه خورذ و هم از غلّه ظاهر شوذ - ؛ و در مصحف عبد اللّه مسعود چنين نوشته است : فذروه في سنبله هو أبقى له ، يعنى در خوشه بگذاريد كى آن را بقا بيشتر بوذ . « إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ » في تلك ( 582 ) السّنين لغذائكم ، الا اندكى از خوشه بيرون آريذ كى در سالهاى فراخي شما را غذا بوذ . « ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ سَبْعٌ شِدادٌ يَأْكُلْنَ 2164 ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ » « سبع شداد » اشارتست بگاوان لاغر ضعيف و خوشهاى خشك . « يَأْكُلْنَ ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ » يعنى آنچه ذخيره كرده باشيذ درين سالهاى قحط آنچ باشذ بخوريذ ؛ فاسند الفعل الى الظّرف ، اسناد فعل بظرف كرد ؛ چنانك گويند : ليله قائم و نهاره صائم ، و مراد ازين عبارة آنست كى اكثر روزها روزه مىدارذ و اكثر شبها بيذارست ؛ و مراد آنست كى اسناد فعل بظرف كرده است . « إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ » اى تدّخرون استظهارا وعدّة لبذور الزّراعة 2165 ، الّا اندكى