أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ

276

دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )

وجه اوّل آنست كى عايد است با وارد و اصحاب وى ، اى اخفوا 2121 حاله و كتموا شانه ، حال او مخفى داريذ و شان وى بپوشانيذ ؛ و با سيّاره گفتند : هو بضاعة ابضعناها اهل الماء لنبيعه بمصر ، اين بضاعتيست كى اهل آب بما داذه‌اند تا بمصر بريم و بفروشيم ؛ اين از آن جهت گفتند 2122 تا مردم در آن طلب شركت نكنند ؛ و « بضاعة » منصوبست به حال . وجه دوم آنست كى ضمير عايد است با برادران يوسف ؛ و ذلك انّ يهوذا يأتيه بالطّعام كلّ يوم لانّه بقي فيها ثلثة ايّام ، و آن چنان بوذ كى يهوذا هر روز براء او طعام مىآورد زيرا كى سه روز در چاه بماند ؛ فأتاه يومئذ بالطّعام فلم يجده فيها ، روزى طعامى بياورد يوسف را در چاه نيافت ؛ فأخبر ( 550 ) اخوته ، براذران را از آن خبر داذ ؛ فاتوا مالكا ، نزد مالك آمذند و گفتند : هذا عبدنا ابق منّا ، اين بندهء ماست ، از ما گريخته است ؛ و كتم يوسف شأنه مخافة ان يقتله اخوته ، يوسف - عليه السّلم - امر خوذ پوشيذه داشت از ترس آنك برادرانش بكشند ؛ و گفته‌اند : برادران به زبان عبرى يوسف را گفتند : اگر به بندگى ما اقرار نكنى ، انتزعناك من السيّارة ثمّ لنقتلك ، ترا از كاروان مسافر بستانيم و بعد از آنت بكشيم ؛ فقال يوسف : انّى عبد ، و أراد انّه عبد اللّه ، يوسف گفت : من بنده‌ام ، و مرادش بندگى خذا بوذ ؛ فكتموا حرّيّته و باعوه على انّه بضاعة ، آزاذى وى پنهان داشتند و او را بفروختند بطريق آنك بضاعت بوذ . قتادة گويذ : اسرّوا بيعه ، بيع او پنهان داشتند . ابن عبّاس گويذ : اسرّ اخوة يوسف انّه أخوهم و جعلوه بضاعة و باعوه ، برادران پنهان داشتند كى او براذر ايشانست و او را بضاعتي ساختند و بفروختند ؛ و اللّه اعلم . « وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِما يَعْمَلُونَ » بيوسف ، خذاى - تعالى - عالم است بآنچ با يوسف كردند . « وَ شَرَوْهُ ( 551 ) بِثَمَنٍ بَخْسٍ » اى باعوه ، او را بفروختند ؛ و الشّرى البيع مشتق من الشّروى لانّ البائع او المشترى يعطى 2123 شيئا و يأخذ شيئا ، و « شرى » از « شروى » مشتق است زيرا كى خرنده يا فروشنده چيزى مىدهذ و چيزى مىستانذ ؛ و ضمير نزد جمهور عايد است به برادران يوسف زيرا كى ايشان يوسف را به مالك ذعر فروختند . ابن بحر گويذ : ضمير عايد است بوارد و اصحاب او ، اى اسرّوه بضاعة و حملوه الى مصر فباعوه بثمن طفيف لانّهم عرفوا انّه حرّ يظهر أمره فقنعوا باليسير ، ببهاء اندكش از آن فروختند كى دانستند كى آزاد است و او را امرى 2124 پديذ آيذ باندك راضى شذند . « بثمن بخس » اى حرام ، ببهاء حرامش بفروختند .