أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
112
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
أصبحت يا بن ابى طالب مولاي و مولا كلّ مؤمن و مؤمنة 1448 ، بامداذى باز كردى - اى پسر بو طالب ! - كى حاكم من شذى 1449 و حاكم همه مردان مؤمن و زنان مؤمنة . بعد از آن بيعت جبرئيل آمذ و آيت آورد : « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً » 1450 يعنى : امروز دين شما بر شما تمام گردانيذم كى بامامت على بيعت كرديذ - و امامت او را « نعمت » خواند - و بدين اسلام از شما راضى گشتم ؛ و ازينجاست كى رسول - صلّى اللّه عليه و آله - فرموذ : اى مردم ! سورة 1451 مائده آخر قرآنست - يعنى : نزول او 1452 در آخر همه قرآن افتاذه - ، فاحلّوا حلالها و حرّموا حرامها ، ( 228 ) آنچ درين سورة حلالست حلال داريذ و آنچ حرامست حرام داريذ . « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » اى آنانك ايمان آورديذ ! وفا نمائيذ به عقد و عهد خذاى - تعالى - در آنچ بر شما حلال كرد و حرام فرموذ ، و اين معنى از ابن عبّاس نقل كردهاند . حسن گويذ : مراد عقود دين است . ابن جريح گويذ : مراد ازين خطاب اهل كتاباند . با ايشان مىگويذ : وفا كنيذ - اى اهل كتاب ! - بعهد نبوّة محمّد كى با شما كردم از آنك او را پيغمبر من دانيذ و متابعت او كنيذ و نعت و صفت وى در كتب خوذ پنهان نداريذ . ابن زيد گويذ : مراد ازين عقود پنج است : عقد نكاح و عقد شركت و عقد يمين - يعنى : سوگند - و عقد عهد و عقد حلف - يعنى : سوگند - ؛ و عقد بيع نيز گفتهاند . مصنّف كتاب گويذ : مراد ازين عقود عقد توحيد و عدل و نبوّت و امامت امير المؤمنين است . « أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ » حلال گردانيذم بر شما بهيمهء انعام . ابن عبّاس گويذ : مراد از « بهيمة الانعام » وحش است ؛ و بيشتر مفسّران برانند كى « بهيمة الانعام » اسم اشتر و گاو و گوسفند است . دليل برين قوله : « وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً » 1453 ( 229 ) پس بيان فرموذ كى « انعام حموله » كذام 1454 است ، قوله : « ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ » 1455 ؛ و مراد از آن حلال داشتن آنست كى اهل جاهليّت از چهارپايان بر خوذ حرام مىداشتند . شعبى گويذ : « بهيمة الانعام » بچّه است در شكم چهارپايان 1456 چون ايشانرا بكشند يا قربان كنند ؛ و گفتهاند : « بهيمة الانعام » آنست كى در شكم چهارپايست كى چون ماذر بكشند بكشتن بچّه حاجت نبوذ . ابو سعيد خدرى گويذ : از رسول - صلّى اللّه عليه و آله - 1457 از كشتن بچّه كى در شكم گاو