گفتم : يا رسول اللّه ! ما را حديثي كن كه ما را در آن نفعي باشد . گفت : ان أردتم عيش السّعداء و موت الشّهداء و النّجاة يوم الحشر و الظّلّ يوم الحرور و الهدى يوم الضّلالة فادرسوا القرآن فانّه كلام الرّحمن و حرز من الشّيطان و رجحان في الميزان ، گفت : اگر خواهى كه زندگانى شما زندگانى سعيدان باشد ، و مرگ شما مرگ شهيدان باشد ، و نجات‌يابى روز قيامت ، و سايه‌يابى روز گرما ، و راه يا بى روز گمراهى ، درس قرآن كنى كه آن كلام خداى رحمن است ، و حرز و نگهداشت از شيطان است ، و سنگى ترازو و ميزان است . خبرى ديگر ، حارث اعور همدانى روايت كرد از أمير المؤمنين على - عليه السّلام - كه او گفت : يك روز رسول - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - ذكر فتنه مىكرد . ما گفتيم : يا رسول اللّه ! خلاص از آن به چه باشد ؟ گفت : به كتاب خداى تعالى كه در او خبر آنان است كه پيش از شما بودند ، و خبر آنان است كه پس از شما باشند ، و حكم آنچه در ميان شما مىرود ، آن فصل است نه هزل است ، هيچ جبّار نباشد كه قرآن را رها كند ، و الّا خداى تعالى پشت او بشكند ، و هر كه بجز قرآن طلب هدايت كند ، گمراه شود ، او حبل متين است ، و ذكر حكيم است ، و صراط مستقيم است ، آن است كه به زمانها پوشيده نشود ، و هواها او را كژ نكند ، و از بسيار خواندن كهن نشود ، علما از او سير نشوند و به عجايب او نرسند ، آن است كه جنّيان بشنيدند ، گفتند : انّا سمعنا قرءانا عجبا ، هر كه آن گويد راست گويد ، و هر كه به آن حكم كند عادل باشد ، و هر كه دست در او آويزد ، هدايت كند بر ره راست ، خذها يا اعور ؛ اين حديث بستان اى اعور . 8 با آگاهى از اين زمينه‌ها و انگيزه‌ها كسى در شگفت نمىشود ، آنگاه كه مىخواند : در همهء تاريخ عالم ، كتابي شناخته نشده است كه به اندازهء قرآن يا نزديك به آن شرح و تفسير بر آن نگاشته يا در بارهء آن تأليف و تصنيف شده باشد . به مثل ابو على اسوارى ، قرآن را به تاريخ ، سير و وجوه تأويلات تفسير كرد ؛ او از سورهء بقره شروع نمود و 36 سال در اين كار پىدرپى كوشيد تا مرد و اين سوره به پايان نرسيد . صاحب كشف الظّنون برخى از تفاسيرى را كه تا زمان او نوشته شده ياد كرده تا سيصد و چند تفسير نام برده و گفته است بعضى از اينها در چندين مجلّد است كه گاهى عدد مجلّدات از صد تجاوز مىكند و از جمله ابو بكر ادفوى . . . تفسير الاستغناء را در صد جلد نگاشت . . . فيلسوف مشهور ارنست رنان به مدركي دست يافته است نشانگر آنكه در يكى از كتابخانه‌هاى إسلامي أندلس تفسيرى بوده است در سيصد جلد كه در حملهء مسيحيان طعمهء حريق شده است . . . 9