الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

97

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

مىگويى ؟ . رقب : الرّقبة : اسم عضو معروف بدن ( گردن ) سپس به تمام تن تعبير شده است و در عُرِف سخن آن را براى بردگان به كار برده‌اند چنان كه از واژه‌هاى رأس و ظهر ( سر و پشت ) هم به مركوب - تعبير كرده‌اند و مىگويند : فلان يربط كذا راسا و كذا ظهرا « 1 » ( او آن تعداد - رأس و ظهر ( ستوران را ) نگه مىدارد و در جايگاهشان مىبندد كنايه از اغنام و حلال گوشتها و مركبهاى سوارى است ) . خداى تعالى گويد : ( وَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ - 96 / نساء ) و ( وَ فِي الرِّقابِ « 2 » - 177 / بقره ) .

--> اللّه به صورت جمله پرسشى كه صحيح آن است ذكر كرده‌اند . اصلش اين است كه مردى به نام - جابان - شبانگاه قومى مىشود و او را كاملا از غذا و نوشيدنى اشباع مىكند پس از نوشيدن ، به نرمى مىگويد اگر چاشت هم همين گونه سيرم كنيد چگونه مسافرتم را ادامه دهم ، ميزبان به او مىگويد : حالا كه شب است با اين نرمى از صبح سخن مىگوئى كنايه از اينكه تو دلت مىخواهد صبح هم بهتر از اين پذيرائى شوى ولى به روى خودت نمىآورى و نيّتت را به صورت سؤال آن هم با نرمى بيان مىكنى زيرا هميشه - الكنايه ابلغ من التّصريح - ( مجمع الامثال 2 / 21 - اساس البلاغه 173 - لس 10 / 125 ) . اين ضرب المثل در بارهء كسى به كار مىرود كه دلش چيزى را مىخواهد و با زبان چيز ديگر مىگويد . ( 1 ) در زبان فارسى همچنين تعبيراتى هست مثلا براى شتر - نفر و براى گوسفند و گاو - رأس - به كار مىبرند - صد نفر شتر - هزار رأس گاو و گوسفند و براى نسل انسانها واژهء پشت مثل - چهار پشت - ده پشت ، هزار پشت آدم ، از واژه گردن هم عبارات گردن‌ها را به اطاعت آورد ، و گردنكشان نظم يعنى شعراى نامدار ، گرد نفر از يعنى مغرور و متكبّر . سعدى مىگويد : تواضع ز گردانفرازان نكوست . ( 2 ) دو فرمان مهمّى است كه از سوى اللّه براى آزادى بردگان و راه به سوى آزاديشان صادر شده است يكى آيهء 177 / بقره است . ديگرى آيهء 60 / توبه است كه با شكوهترين مواد جهان شمول قانون اساسى اسلام است ، آن هم در دنيائى كه پس از بيست قرن تمدّن ، و تكامل ابزار توليد هنوز در جهان غرب يا به اصطلاح متمدّن گردن انسانها و .