( هر كس بايستى باندازه‌اى كه عقوبت شده است عقوبت كند ولى اگر بر او ستم كنند خداوند او را بر ظالم پيروزيش دهد ) . تَعْقِيب : آوردن چيزى از پى ديگرى . عَقَّبَ الفرسُ في عدوه : آن است از دويدنش عقب ماند . در آيه : ( لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ - 11 / رعد ) فرشتگانى او را در حالى كه نگهدارش هستند دنبال مىكنند . و در آيه : ( لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ - 41 / رعد ) « 1 » يعنى هيچكس او را تعقيب نمىكند و از فعلش پى جوئى نمىكند ، اين معنى از عبارتى است كه مىگويند : عَقَّبَ الحاكمُ على حكم من قبله : در وقتى كه حاكم از حكم قبلى پيروى كند ، شاعر گويد : و ما بعد حكم اللّه تعقيب ( بعد از حكم و فرمان خداى پيروى كردن از حكم غير جايز نيست ) جايز است كه معنى فوق نهى مردم از خوض و فرو رفتن در گفتگو از حكم و

--> صابران نيكوتر است . ( 1 ) دو آيهء اخير تعديل كنندهء روحيّه تجاوزگرى و كينه توزى گروهى از انسان نماهاست كه يكى را ، ده تلافى مىكنند تا حسّ آزمندى و خوى تجاوز طلبىشان ارضاء شود به راستى كه اينان به گفتهء ابو العلاى معرّى از ددان و گرگان دژخيم‌ترند و اسلام براى جلوگيرى از اين روحيّه پليد شيطانى است كه همواره دستور معامله به مثل قصاص در حدود قتل و جرح مىدهد و زياده روى را به هر صورت كه باشد محكوم مىكند و براى متجاوز از حدود ، مجازات‌ها تعيين نموده و لذا مىبينيم در همانجا هم كه كسى زيان ديده است در تلافى كردن و جبران نمودن موضع عفو و صبر و غفران را پيش مىكشد و مىگويد : ( وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوى - 637 / بقره ) بديهى است اين امر در مسائل فردى است نه در احكام اجتماعى كه حيات جامعه به آن بستگى دارد متأسفانه در جهان ماديگرانه و خشونت و ارعاب امروز ، غرب و شرق دچار چنين ساديسم خونريزانه هستند ( ولى اعراب چون به بالين پيامبر ( ص ) آمدند و على ( ع ) را در آنجا يافتند تعدّى ننمودند ) و متمدّنين دروغين براى مسلمين صدور مكتبهاى ماديّشان را سوغات آورده و نمونه‌هاى آن را در بمبارانهاى شيميائى كه موى بر بدن هر بيننده و انسانى راست مىكند و دل را جريحه‌دار ، گهگاه شاهديم . اميد است با الهام از دستورات عدالت گستر اسلام كه روح تعدّى و تجاوز را به هر شكل آن محكوم مىكند روزى فرا رسد كه در ميان كشورهاى اسلامى چنان آثار شومى از غرب و شرق وجود نداشته باشد كه گفت : ( اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى - 237 / بقره ) .