الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
622
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
العَافِي : آنچه را كه عاريت گيرندهء ديگ از آتش و طعام در ديكش برمىگرداند . عقب : العَقِب : پشت پا كه - عَقْب - هم گفته شده ، جمعش أَعْقَاب است ، روايت شده است كه : « ويل للأَعْقَاب من النّار » « 1 » . چه دردمند است پيامدهاى آتش عذاب ) . عَقِب : در بارهء فرزند و فرزند فرزند ، استعاره شده است خداى تعالى مىگويد : ( وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ - 28 / زخرف ) « 2 » . عَقِبُ الشّهرِ : پايان ماه . جاء في عَقِبِ الشّهرِ : آخر ماه آمد . جاء فى عَقِبِهِ : وقتى است كه چيزى از او باقى مانده باشد . رجع على عَقِبِهِ : وقتى است كه به عقب برگردد . انقلب على عَقِبَيْهِ : مثل عبارت - رجع على حافرته - است يعنى عقب گرد كرده و مثل آيه : ( فَارْتَدَّا عَلى آثارِهِما قَصَصاً - 64 / كهف ) . ( حضرت موسى و همراهش بر نشانههاشان با پى جويى بازگشتند ) رجع عوده على بدئه : به آغاز راه و اوّلش بازگشت ، آيات : ( وَ نُرَدُّ عَلى أَعْقابِنا - 71 / انعام ) « 3 » ( انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ - 144 / آل عمران ) ( وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ - 144 / آل عمران ) ( نَكَصَ عَلى عَقِبَيْهِ - 48 / انفال )
--> ( 1 ) رافعى و ابن اثير مىگويند : ويل للاعقاب من النّار : يعنى واى بر كسى كه در وضوء گرفتن شستن پشت پاهايش را ترك كند و نشويد . ( المصباح المنير 2 / 80 ) ( امالى الكعبين - پشت پا نيست دو طرف پا است ) ( النّهايه 3 / 269 ) . ( 2 ) در بارهء حضرت ابراهيم ( ع ) است كه مىگويد : ابراهيم ( ع ) يگانه پرستى و توحيد را در تبار خويش كلمهاى پايدار و ثابت گردانيد شايد مشركان از سركشان برگردند . ( 3 ) آيا بعد از اينكه خداوند بوسيلهء پيامبر ( ص ) هدايتمان نمود به عقب برگرديم و مشرك شويم ؟ ! .