الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

583

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

گفته شده - عَرْض - در اينجا از عبارت عرض البيع - گرفته شده چنان كه مىگويند : بيع كذا بعرض : در وقتى كه چيزى به متاعى فروخته مىگويى : عرض هذا الثّوب كذا و كذا : عرض اين جامه چنين و چنان است يعنى عوض آن . عَرَض : هر چيزى است كه ثباتى نداشته باشد و متكلّمين آن را به طور استعاره در بارهء چيزى كه جز با جوهر يا اصل هر چيز ثباتى ندارد به كار برده‌اند مثل : رنگ و طعم . الدّنيا عَرَضٌ حاضرٌ : هشدارى است بر اينكه دنيا پايدار نيست و ثباتى ندارد ، خداى تعالى گويد : ( تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيا وَ اللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ - 67 / انفال ) « 1 » ( يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى - 169 / اعراف ) ( وَ إِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ - 169 / اعراف ) و آيه : ( لَوْ كانَ عَرَضاً قَرِيباً - 42 / توبه ) يعنى : مطلبى سهل و آسان و باطنى . گفت : ( وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ - 235 / بقره ) ( اگر در امر همسر گزينى و خطبه نكاح يعنى عقد همسرى به كنايه چيزى بگوئيد گناهى بر شما نيست ) مثل اينكه به همسرش بگويد : أنت جميلة و مرغوب فيك : تو زيبا هستى و مورد آرزوئى ، و از اين قبيل سخنان . .

--> ( 1 ) خطاب به كسى است كه در جنگ‌ها به غنائم توجّه دارد مىگويد شما متاع زود گذر و بى ثبات دنيا مىخواهيد و خداى آخرت را كه جاودانه است برايتان اراده مىكند و خداوند عزيز و حكيم است كنايه از اينكه دنيا و متاع آن را هدف قرار دادن در حقيقت هدفى پست و دور از حكمت است . در حديثى آمده است كه - ليس الغنى عن كثرة العرض انّما الغنى غنى النّفس . يعنى : تكاثر و افزونى متاع و سرمايه دنيا بى نيازى نيست بلكه بى نيازى عزّت نفس و بى نيازى روحى و نفسانى است روستاهاى اطراف حجاز و مكّه و مدينه و يمن را هم - عروض مىگويند چنان كه در حديث عاشورا آمده است كه - فامر ان يوزنوا اهل العروض - فرمان داد تا روستانشينان را نيز آگاه كنند و بسيج شوند . ( النّهاية 3 / 214 ابن اثير - لسان العرب - تهذيب اللّغة ) .