الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
200
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
سَادِر : شخص متحيّر و سرگردان . سَدَرَ شَعْرَه : مويش را فرو هشت كه گفتهاند - سدر - در اينجا مقلوب - دسر - ( يعنى دفع كردن و راندن ) است . سدس : السُّدُس : يك جزء از شش جزء ( يك ششم ) خداى تعالى گويد ( فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ - 11 / نساء ) . السِّدْس في الأظماء : آب دادن شش روز در ميان شتران تشنه است . سِتّ : شش ، اصلش - سدس - است . سَدَسْتُ القَوْمَ : ششمين آنها شدم و يك ششم اموالشان را گرفتم . جاء سادسا و ساتّا و ساديا : هر سه به يك معنى است يعنى ششمى آمد . خداى تعالى گويد : ( وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ - 8 / مجادله ) و ( وَ يَقُولُونَ خَمْسَةٌ سادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ - 22 / كهف ) گفته مىشود لا أَفْعَلُ كذا سَدِيسَ عُجَيْسٍ : ابدا آن كار را انجام نمىدهم . سُدُوس : رداء و طيلسان يا سرانداز . سُنْدُس : ديباى « 1 » نازك و سبز .
--> ( 1 ) ديبا يكى از جامهها و پارچههاى بسيار گرانقدر است كه در ميان مسلمانان از قديم به خصوص در ايران مثل خز و سندس معروف بوده و با همين نام ايرانيش به كار رفته است : ديباى زربفت بر برد يمانى ترجيح داشته از اين روى دستبافتههاى ايرانيان در همه كشورهاى اسلامى شهرتى به سزا داشته . ابن دريد مىگويد : اصله فارسى معرب : جامهاى است كه تار و پودش از ابريشم باشد : ابن جنّى حديثى را از پيامبر ( ص ) در بارهء ديبا نقل مىكند كه فرمود ( و هى الثّياب المتّخذ من الابريشم ) بنابراين سندس : ديباى نازك و ظريف زربفت و ابريشمين است و - استبرق - ديباى ضخيم ( المعرب جواليقى 140 / لسان العرب 2 / 263 ) ( مِنْ سُنْدُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ - 31 / كهف و 53 ) ( دخان ) و ( سُندُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ - 21 / انسان ) استبرق اصلش استروه .