الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
180
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
سبق : اصل - سَبْق - پيشى گرفتن در حركت است ، مثل آيه ( فَالسَّابِقاتِ سَبْقاً - 4 / نازعات ) . اسْتِبَاق : مسابقه دادن و پيشى گرفتن بر يكديگر است مثل آيات : ( إِنَّا ذَهَبْنا نَسْتَبِقُ - 17 / يوسف ) و ( وَ اسْتَبَقَا الْبابَ - 25 / يوسف ) سپس معنايش فراگيرتر و متعدّى در پيشى جستن بر ديگرى شده ) . آيات : ( ما سَبَقُونا إِلَيْهِ - 11 / احقاف ) و ( سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ - 29 / يونس ) يعنى جريان يافت و پيشى گرفت . واژهء السّبق براى برترى و فضيلت و ابراز شخصيّت بر ديگران نيز استعاره شده است . در آيه : ( وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ - 10 / واقعه ) يعنى : كسانى كه با اعمال صالحه به سوى ثواب خدا و رضوان و بهشت او بر ديگران سبقت گرفتهاند ، در معنى آيه : ( وَ يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ - 144 / آل عمران ) . و همچنين آيات : ( وَ هُمْ لَها سابِقُونَ - 61 / مؤمنون ) و ( وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ - 60 / واقعه ) يعنى در تقدير پيشى نمىگيرند . و آيات : ( وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا - 59 / انفال ) و ( وَ ما كانُوا سابِقِينَ - 39 / عنكبوت ) آگاهى و هشدارى بر اين امر است كه بر او ( موسى ) پيشى نجستند « 1 » . سبل : السَّبِيل : راهى است نرم كه سهل گذر و هموار باشد ، جمعش سُبُل است ، در آيات
--> ( 1 ) تمام آيه چنين است : ( وَ قارُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى بِالْبَيِّناتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ما كانُوا سابِقِينَ - 39 / عنكبوت ) . يعنى : هارون و فرعون و هامان ، نمايندگان زرپرستان و فرعونيان و بت پرستان بودند . موسى با دلائل روشن بر ايشان آمد ولى آنان استكبار ورزيدند و بر تقدير و سرنوشت شومشان پيشى گرفتند .